DOI: 10.48224\/COM-205-2019-106<\/p>\n\n\n\n
Abstract<\/strong><\/p>\n\n\n\n This article is about Mary,\nthe Immaculate Virgin, who has not succumbed to all kinds of evil temptations\nin her life. The summit of creation has taken place in the Mother of Jesus. God\nshaped Mary so that the Incarnation of the Son of God could take place in Her.\nBy the power of God’s grace, the Mother of the Lord was perfectly sanctified,\nredeemed, justified and liberated, becoming the second Eve, preserved in the\ncondition in which was the first human being after Creation. Since Satan did\nnot hesitate to tempt Jesus, it can be assumed that he also tempted Mary. Anyway,\nbefore the fall he had access to Eve, who gave in to temptation. Since Mary had\nfree will, she certainly found herself in a situation of Eve experiencing\ntemptation. Unlike Eve, however, she could reject temptation. We can firmly\nstate that Mary was free from any lust. Her purity, poverty and obedience speak\nfor such a statement, and the text of the dogma of the Immaculate Conception\nexcludes all „sin blot”, of which undoubtedly is lust leading to the\nstate of sin. The Mother of Christ through the privilege of the Immaculate\nConception has been completely preserved from Evil. This was due to the power\nof Christ’s victory over the evil one. The death and resurrection through which\nChrist conquered the Evil can be described as a great exorcism. Mary first\nexperienced its effects in the Immaculate Conception, which is a special\nexorcism. While exorcism freed from the influence of the Evil by the great\nexorcism, which was Christ’s victory over the Evil through His death and\nResurrection, the exorcism of the Immaculate Conception kept Mary from any\ninfluence of the Evil. The victory of the Son of God over Satan took place in\nMary in a pre-empted way. God is not bound by time and space. In this\nperspective, the Immaculate Conception can be justified by Mary’s participation\nin the summit of creation, which is the creation of the human nature of Christ.\nThe Immaculate Mother of the Lord participates in this summit of Creation,\nwhich is the Incarnation, because it takes place in Her. Mary participates in\nthe renewal of the work of Creation that took place through the Redemption.\nThis correction embraces Her as first and embraces more perfect, so Mary is\njustified in the most perfect way.<\/p>\n\n\n\n Keywords:<\/strong> Mary, temptation,\nSatan, Immaculate Conception, second Eve, sanctification, justification, sin<\/p>\n\n\n\n Streszczenie<\/strong><\/p>\n\n\n\n Niniejszy artyku\u0142\nm\u00f3wi o Maryi \u2013 Niepokalanej Dziewicy, kt\u00f3ra nie uleg\u0142a w swoim \u017cyciu r\u00f3\u017cnego\nrodzaju szata\u0144skim pokusom. W Matce\nJezusa dokona\u0142 si\u0119 szczyt stworzenia. B\u00f3g ukszta\u0142towa\u0142 Maryj\u0119, aby mog\u0142o\ndokona\u0107 si\u0119 w niej Wcielenie Syna Bo\u017cego. Moc\u0105 Bo\u017cej \u0142aski Matka Pana zosta\u0142a\ndoskonalej u\u015bwi\u0119cona, odkupiona, usprawiedliwiona i wyzwolona, staj\u0105c si\u0119 drug\u0105\nEw\u0105, zachowan\u0105 w takim stanie, w jakim by\u0142 pierwszy cz\u0142owiek po Stworzeniu.\nSkoro szatan nie zawaha\u0142 si\u0119 kusi\u0107 Jezusa, to mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce kusi\u0142 tak\u017ce\nMaryj\u0119. Zreszt\u0105 przed upadkiem mia\u0142 on przyst\u0119p i do Ewy, kt\u00f3ra pokusie uleg\u0142a.\nSkoro Maryja mia\u0142a woln\u0105 wol\u0119, to na pewno znalaz\u0142a si\u0119 w sytuacji Ewy\ndo\u015bwiadczaj\u0105cej pokusy. Jednak w przeciwie\u0144stwie do Ewy potrafi\u0142a pokus\u0119\nodrzuci\u0107. Mo\u017cemy z niewzruszon\u0105 pewno\u015bci\u0105 stwierdzi\u0107, \u017ce Maryja by\u0142a wolna od\njakiejkolwiek po\u017c\u0105dliwo\u015bci. Za takim stwierdzeniem przemawia Jej czysto\u015b\u0107, ub\u00f3stwo\ni pos\u0142usze\u0144stwo, a tekst dogmatu o Niepokalanym Pocz\u0119ciu wyklucza wszelk\u0105\n\u201ezmaz\u0119 grzechu\u201d, kt\u00f3r\u0105 niew\u0105tpliwie jest po\u017c\u0105dliwo\u015b\u0107 prowadz\u0105ca do stanu\ngrzechowego. Matka Chrystusa poprzez przywilej Niepokalanego Pocz\u0119cia zosta\u0142a\nca\u0142kowicie zachowana od Z\u0142ego. Dokona\u0142o si\u0119 to dzi\u0119ki mocy zwyci\u0119stwa Chrystusa\nnad Z\u0142ym. \u015amier\u0107 i Zmartwychwstanie, przez kt\u00f3re Chrystus pokona\u0142 Z\u0142ego, mo\u017cna\nokre\u015bli\u0107 jako wielki egzorcyzm. Maryja pierwsza do\u015bwiadczy\u0142a jego skutk\u00f3w w\nNiepokalanym Pocz\u0119ciu, kt\u00f3re jest egzorcyzmem szczeg\u00f3lnym. O ile egzorcyzm\nuwalnia spod wp\u0142yw\u00f3w Z\u0142ego na mocy wielkiego egzorcyzmu, kt\u00f3rym by\u0142o zwyci\u0119stwo\nChrystusa nad Z\u0142ym odniesione poprzez Jego \u015bmier\u0107 i Zmartwychwstanie, o tyle\negzorcyzm Niepokalanego Pocz\u0119cia zachowa\u0142 Maryj\u0119 od jakichkolwiek wp\u0142yw\u00f3w\nZ\u0142ego. Zwyci\u0119stwo Syna Bo\u017cego nad Szatanem dokona\u0142o si\u0119 w Maryi w spos\u00f3b\nuprzedzaj\u0105cy. B\u00f3g nie jest bowiem skr\u0119powany czasem i przestrzeni\u0105. W takiej\nperspektywie mo\u017cna uzasadni\u0107 Niepokalane Pocz\u0119cie udzia\u0142em Maryi w szczycie\nStworzenia, kt\u00f3rym jest stworzenie ludzkiej natury Chrystusa. Niepokalana Matka\nPana uczestniczy w tym szczycie Stworzenia, kt\u00f3rym jest Wcielenie, gdy\u017c\ndokonuje si\u0119 ono w Niej. Maryja bierze udzia\u0142 w odnowieniu dzie\u0142a Stworzenia,\nkt\u00f3re dokona\u0142o si\u0119 przez Odkupienie. Korekta ta obejmuje J\u0105 jako pierwsz\u0105 i\nobejmuje doskonalej, zatem Maryja jest w najdoskonalszy spos\u00f3b\nusprawiedliwiona. <\/p>\n\n\n\n S\u0142owa kluczowe<\/strong>:\nMaryja, kuszenie, Szatan, Niepokalane Pocz\u0119cie, druga Ewa, u\u015bwi\u0119cenie,\nusprawiedliwienie, grzech, <\/p>\n\n\n\n Bardzo cz\u0119sto\nchrze\u015bcijanie patrz\u0105 na osob\u0119 Niepokalanej Matki Pana jak na figurk\u0119, kt\u00f3ra nie\njest do ko\u0144ca realna. Wielu s\u0105dzi, \u017ce Maryja nie mo\u017ce w pe\u0142ni zrozumie\u0107 naszych\nstrapie\u0144 i walk wewn\u0119trznych z rozmaitymi pokusami, skoro sama by\u0142a\nniepokalana. Tymczasem prawda o zachowaniu Maryi od grzechu pierworodnego nie\noznacza, \u017ce Maria z Nazaretu nie do\u015bwiadcza\u0142a w swoim \u017cyciu atak\u00f3w z\u0142ego ducha,\nczy jego podst\u0119pnych pokus. Skoro Diabe\u0142 nie zawaha\u0142 si\u0119 kusi\u0107 Jezusa, to mo\u017cna\nprzyj\u0105\u0107, \u017ce kusi\u0142 tak\u017ce Maryj\u0119[1]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Zreszt\u0105\nprzed upadkiem mia\u0142 on przyst\u0119p i do Ewy, kt\u00f3ra pokusie uleg\u0142a. Cz\u0142owiek\ndobrowolnie odszed\u0142 od Boga i dlatego dobrowolnie powinien do Niego wr\u00f3ci\u0107. Ten\nnieprzymuszony powr\u00f3t cz\u0142owieka do Boga zainaugurowa\u0142 Chrystus. Zaj\u0105\u0142 On jakby\nmiejsce Adama; tak jak on dozna\u0142 pokusy, a maj\u0105c prawdziwie woln\u0105 ludzk\u0105 wol\u0119,\npokus\u0119 t\u0119 odrzuci\u0142. Kuszenie po\u015brednio potwierdza ludzk\u0105 woln\u0105 wol\u0119 Chrystusa.\nGdyby jej nie mia\u0142 \u2013 jak g\u0142osi\u0142 monoteletyzm \u2013 kuszenie by\u0142oby niemo\u017cliwe. Jest\nono mo\u017cliwe tylko tam, gdzie jest wolna wola. Skoro mia\u0142a j\u0105 Maryja, to na\npewno znalaz\u0142a si\u0119 w sytuacji Ewy do\u015bwiadczaj\u0105cej pokusy. Jednak w\nprzeciwie\u0144stwie do Ewy potrafi\u0142a pokus\u0119 odrzuci\u0107[2]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Niepokalana\nDziewica mia\u0142a woln\u0105 wol\u0119, dlatego z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 Szatan u\u017cywa\u0142 r\u00f3\u017cnego\nrodzaju sztuczek, aby j\u0105 zwie\u015b\u0107. Maryja na pewno znalaz\u0142a si\u0119 w sytuacji Ewy\ndo\u015bwiadczaj\u0105cej pokusy. Jednak w przeciwie\u0144stwie do pierwszej kobiety potrafi\u0142a\npokus\u0119 odrzuci\u0107[3]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Ko\u015bci\u00f3\u0142\nnie oddaje czci Matce Pana dlatego, \u017ce jest niepokalana. Ewa te\u017c by\u0142a. Obie\nby\u0142y zachowane od grzechu pierworodnego. R\u00f3\u017cnica polega na tym, \u017ce Maryja uwierzy\u0142a\ns\u0142owu Boga, a Ewa s\u0142owu Diab\u0142a.<\/p>\n\n\n\n Pomimo\nfaktu, \u017ce Ksi\u0119ga Rodzaju<\/em> 3,15 nie zawiera wyra\u017anego wskazania na Maryj\u0119,\nto wielu egzeget\u00f3w si\u0119ga do tego tekstu celem uzasadnienia Niepokalanego Pocz\u0119cia.\nWielu z teolog\u00f3w zgadza si\u0119, \u017ce w\u0105tek mariologiczny pojawia si\u0119 w\nProtoewangelii w sensie typicznym[4]<\/a>,\nczy te\u017c wyrazowym pe\u0142niejszym, najwi\u0119cej jednak kontrowersji pojawia si\u0119, gdy\nchodzi o sens dos\u0142owny, czyli literalny[5]<\/a>.\nPomijaj\u0105c kwesti\u0119, w jaki spos\u00f3b prawda o Maryi zawarta jest w Protoewangelii,\nnale\u017cy podkre\u015bli\u0107, i\u017c jedn\u0105 z dr\u00f3g prowadz\u0105cych do interpretacji mariologicznej\ntego tekstu jest tytu\u0142 Niewiasta<\/em>, kt\u00f3ry pojawia si\u0119 w wydarzeniu wesela\nw Kanie Galilejskiej w odniesieniu do Maryi. W\u00f3wczas Matka Jezusa zwraca si\u0119 do\nSyna s\u0142owami: \u201eNie maj\u0105 ju\u017c wina\u201d (J 2,3), natomiast Jezus odpowiada: \u201eCzy\u017c to\nmoja lub Twoja sprawa, Niewiasto? Czy\u017c jeszcze nie nadesz\u0142a godzina moja?\u201d (J\n2,4). Sprawa, o kt\u00f3rej m\u00f3wi Jezus, to sprawa zbawienia wiecznego, sprawa\npojednania cz\u0142owieka z Bogiem. Sprawa ta wype\u0142ni si\u0119 w godzinie Jego zbawczej\nM\u0119ki, \u015amierci i Zmartwychwstania. W swoj\u0105 spraw\u0119 w\u0142\u0105cza Jezus tak\u017ce Maryj\u0119:\n\u201emoja i Twoja sprawa, Niewiasto\u201d. Jej osoba i dzia\u0142anie s\u0142u\u017c\u0105 dzie\u0142u zbawienia.\nOkre\u015blenie Maryi s\u0142owem Niewiasta, kt\u00f3re nawi\u0105zuje do postaci niewiasty z\nProtoewangelii, wskazuje na to, i\u017c Maryja jako nowa Ewa jest Niewiast\u0105, kt\u00f3ra\nbierze udzia\u0142 w zwyci\u0119stwie nad Szatanem symbolizowanym przez w\u0119\u017ca w Rdz 3,15[6]<\/a>.\nTo zwyci\u0119stwo jest pe\u0142ne, ca\u0142kowite, doskona\u0142e, gdy\u017c w my\u015bl Nowego Testamentu\nB\u00f3g obdarowa\u0142 J\u0105 \u201epe\u0142ni\u0105 \u0142aski\u201d od chwili pocz\u0119cia[7]<\/a>. \u201eMatka\nChrystusowa odnowi\u0142a w sobie, dope\u0142ni\u0142a i doprowadzi\u0142a do doskona\u0142o\u015bci poj\u0119cie\nniewiasty wrogiej Szatanowi tak, i\u017c w niej dopiero sens dos\u0142owny takiej\nniewiasty wrogiej szatanowi osi\u0105gn\u0105\u0142 [\u2026] pe\u0142ne urzeczywistnienie\u201d[8]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Po raz\npierwszy paralel\u0105 Maryja \u2013 Ewa pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 \u015bw. Justyn (zm. 167), kt\u00f3ry\nnazywaj\u0105c Maryj\u0119 Dziewic\u0105, zestawia\u0142 J\u0105 z Ew\u0105, twierdz\u0105c: \u201eEwa bowiem, kiedy\nby\u0142a dziewic\u0105 i nieskalan\u0105, przyj\u0105wszy namow\u0119 w\u0119\u017ca, zrodzi\u0142a niepos\u0142usze\u0144stwo i\n\u015bmier\u0107. Maryja za\u015b Dziewica, okazuj\u0105c wiar\u0119 i rado\u015b\u0107, kiedy anio\u0142 Gabriel\nzwiastowa\u0142 Jej radosne poselstwo o tym, \u017ce Duch Pa\u0144ski zst\u0105pi na Ni\u0105 i moc\nNajwy\u017cszego J\u0105 okryje i dlatego, co si\u0119 z Niej narodzi, jest \u015bwi\u0119te i Synem\nBo\u017cym, odpowiedzia\u0142a: \u00abNiech mi si\u0119 stanie wed\u0142ug s\u0142owa twego\u00bb\u201d[9]<\/a>.\nJeszcze wyra\u017aniej my\u015bl t\u0119 podj\u0105\u0142 \u015bw. Ireneusz z Lyonu (zm. 202), osadzaj\u0105c j\u0105 w\nteorii rekapitulacji. Zestawiaj\u0105c Ew\u0119 i Maryj\u0119, \u015bw. Ireneusz podkre\u015bla\np\u0142aszczyzn\u0119 ich wzajemnego podobie\u0144stwa i niepodobie\u0144stwa, wskazuj\u0105c na\nprzyczynowo\u015b\u0107 obu Niewiast, gdzie Ewa jest przyczyn\u0105 \u015bmierci, Maryja za\u015b\nprzyczyn\u0105 zbawienia. Tak bardzo znacz\u0105ce pogl\u0105dy \u015bw. Ireneusza zawarte s\u0105 w\nstwierdzeniu: \u201eDlatego te\u017c Maryja dziewica jest pos\u0142uszna, gdy m\u00f3wi: \u00abOto\ns\u0142u\u017cebnica twoja, Panie, niech mi si\u0119 stanie wed\u0142ug s\u0142owa twego\u00bb. Ewa za\u015b\nniepos\u0142uszna \u2013 nie pos\u0142ucha\u0142a bowiem, b\u0119d\u0105c jeszcze dziewic\u0105. Albowiem jak\ntamta, maj\u0105c wprawdzie m\u0119\u017ca Adama, ale b\u0119d\u0105c jeszcze dziewic\u0105 [\u2026] sta\u0142a si\u0119\nprzez swe niepos\u0142usze\u0144stwo i dla siebie samej, i dla ca\u0142ego rodzaju ludzkiego\nprzyczyn\u0105 \u015bmierci, tak i Maryja, b\u0119d\u0105c dziewic\u0105, cho\u0107 mia\u0142a przeznaczonego dla\nsiebie m\u0119\u017ca, a b\u0119d\u0105c pos\u0142uszn\u0105, sta\u0142a si\u0119 i dla siebie samej, i dla ca\u0142ego\nrodzaju ludzkiego przyczyn\u0105 zbawienia [\u2026] Tak wi\u0119c i w\u0119ze\u0142 niepos\u0142usze\u0144stwa\nzosta\u0142 rozsup\u0142any przez pos\u0142usze\u0144stwo Maryi. Co bowiem Ewa dziewica przez\nniewiar\u0119 zawi\u0105za\u0142a, to dziewica Maryja rozwi\u0105za\u0142a przez wiar\u0119\u201d[10]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017cna\nstwierdzi\u0107, \u017ce Maryja, mimo \u0142aski niepokalanego pocz\u0119cia, mia\u0142a du\u017co trudniej\nni\u017c Ewa. Matka Pana, w odr\u00f3\u017cnieniu od pierwszej kobiety Ewy, \u017cy\u0142a w grzesznym\n\u015bwiecie. Ewy w Raju nic nie przestrasza\u0142o. Jej pos\u0142usze\u0144stwo Stw\u00f3rcy nie\npoci\u0105ga\u0142o za sob\u0105 \u017cadnych gro\u017anych konsekwencji. Tymczasem Bo\u017ca Rodzicielka\nwypowiadaj\u0105c Amen<\/em> przyj\u0119\u0142a nie tylko pocz\u0119cie Dziecka bez udzia\u0142u\nm\u0119\u017cczyzny, ale te\u017c musia\u0142a wiedzie\u0107, \u017ce nikt w to nie uwierzy. To za\u015b, bez\nBo\u017cej interwencji, musia\u0142oby skutkowa\u0107 wielkimi nieprzyjemno\u015bciami, z\nukamienowaniem w\u0142\u0105cznie. To zupe\u0142nie inny rodzaj pokusy od tej, kt\u00f3r\u0105 mia\u0142a Ewa.\nMaria z Nazaretu przetrwa\u0142a czas grozy, bo uwierzy\u0142a, \u017ce spe\u0142ni\u0105 si\u0119 s\u0142owa\npowiedziane Jej od Pana. Zaufa\u0142a, \u017ce skoro B\u00f3g zacz\u0105\u0142, to doko\u0144czy, wbrew\nmo\u017cliwym kalkulacjom i niezale\u017cnie od wszelkich niemo\u017cliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Teologiczna\ninterpretacja wolno\u015bci Matki Jezusa nie zosta\u0142a jak dot\u0105d satysfakcjonuj\u0105co\nzinterpretowana w \u015bwietle nauki o usprawiedliwieniu czy w \u015bwietle prawdy\nNiepokalanego Pocz\u0119cia. Na temat wolno\u015bci Dziewicy z Nazaretu wypowiadaj\u0105 si\u0119\ndwa dokumenty Ko\u015bcio\u0142a: konstytucja II Soboru Watyka\u0144skiego Lumen gentium<\/em>\ni adhortacja apostolska papie\u017ca Paw\u0142a VI Signum magnum<\/em>[11]<\/a>.\nWed\u0142ug Lumen gentium<\/em>: \u201eMaryja nie zosta\u0142a czysto biernie przez Boga\nu\u017cyta, lecz z woln\u0105 wiar\u0105 i pos\u0142usze\u0144stwem czynnie wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a w dziele\nzbawienia ludzkiego\u201d[12]<\/a>.\nZ kolei Signum magnum<\/em> podkre\u015bla: \u201ewznios\u0142a \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 Maryi nie by\u0142a tylko\nwyj\u0105tkowym darem Boskiej hojno\u015bci, lecz tak\u017ce owocem ustawicznej i\nwspania\u0142omy\u015blnej uleg\u0142o\u015bci Jej woli wewn\u0119trznym natchnieniom Ducha \u015awi\u0119tego\u201d[13]<\/a>.\nGdy dotykamy omawianej problematyki, na pierwszy plan wysuwa si\u0119 kwestia\npowi\u0105zania faktu Niepokalanego Pocz\u0119cia z wolno\u015bci\u0105 wyboru Maryi.\nZdogmatyzowana prawda o Niepokalanym Pocz\u0119ciu zdaje si\u0119 z pozoru wyklucza\u0107\nwolno\u015b\u0107. Istnieje racjonalna pokusa, aby do woli Maryi odnie\u015b\u0107 por\u00f3wnanie Marcina\nLutra: \u201eTak tedy wola ludzka jest postawiona w po\u015brodku jak poci\u0105gowe bydl\u0119:\ngdy dosi\u0105dzie go B\u00f3g, to chce ono i idzie tam, jak i dok\u0105d chce B\u00f3g [\u2026] Je\u015bli\nza\u015b dosi\u0105dzie go szatan, to chce ono i idzie tam, jak i dok\u0105d chce szatan, i\nnie od jego woli zale\u017cy, czy ma biec do jednego czy drugiego je\u017ad\u017aca lub tego\nczy tamtego oszuka\u0107, lecz sami je\u017ad\u017acy spieraj\u0105 si\u0119 z sob\u0105 o to, by je dosta\u0107 i\nposiada\u0107 [\u2026] Dlatego i tu nie ma \u017cadnej wolno\u015bci albo wolnej woli, by zwr\u00f3ci\u0107\nsi\u0119 gdzie indziej lub chcie\u0107 co\u015b innego, dop\u00f3ki w cz\u0142owieku trwa duch i \u0142aska\nBo\u017ca\u201d[14]<\/a>. <\/p>\n\n\n\n Z jednej\nstrony istnieje pokusa twierdzenia, \u017ce skoro przez przywilej Niepokalanego\nPocz\u0119cia w Maryi trwa Duch i \u0142aska Bo\u017ca, to mo\u017cna by wnioskowa\u0107, \u017ce jest Ona\nzaprogramowana na dobro i nie ma wolno\u015bci wyboru. Dlatego te\u017c nie mog\u0142a mie\u0107\n\u017cadnych pokus czy te\u017c nie mia\u0142 do niej dost\u0119pu szatan. Takie twierdzenia by\u0142oby\njednak sprzeczne z tym, \u017ce B\u00f3g obdarza swoje stworzenia wolno\u015bci\u0105. Objawienie\nBo\u017ce uczy bowiem, \u017ce wolno\u015b\u0107 cz\u0142owieka jest obrazem wolno\u015bci Boga, a nawet\nudzia\u0142em w wolno\u015bci Boga. Cz\u0142owiek zatem, jako stworzenie Bo\u017ce, nie jest kim\u015b\nbezwolnym w r\u0119ku Stw\u00f3rcy. B\u00f3g traktuje wolno\u015b\u0107 cz\u0142owieka powa\u017cnie, o czym\n\u015bwiadczy grzech pierworodny czy rzeczywisto\u015b\u0107 piek\u0142a. S\u0105 to graniczne sytuacje\nb\u0119d\u0105ce konsekwencj\u0105 ludzkiej wolno\u015bci. Pr\u00f3b\u0119 rozwi\u0105zania i reinterpretacji\nproblemu, jak Niepokalane Pocz\u0119cie Maryi ma si\u0119 do Jej wolno\u015bci wyboru, nale\u017cy\npodj\u0105\u0107 na gruncie charytologii, dla kt\u00f3rej jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych kwestii\npotrzebuj\u0105cych wyja\u015bnienia jest wsp\u00f3\u0142praca \u0142aski i wolno\u015bci[15]<\/a>. <\/p>\n\n\n\n U Maryi\nby\u0142a wi\u0119c doskona\u0142a wsp\u00f3\u0142praca wolno\u015bci i \u0142aski. Trzeba jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce\n\u0142aska wyzwala ludzk\u0105 wolno\u015b\u0107 i dlatego wsp\u00f3\u0142dzia\u0142anie Maryi z \u0142ask\u0105 by\u0142o\nniejako niesione przez \u0142ask\u0119. \u0141aska Bo\u017ca zachowa\u0142a Maryj\u0119 od grzechu\npierworodnego i pod wp\u0142ywem tej \u0142aski wyrazi\u0142a zgod\u0119 na to, aby w niej dokona\u0142o\nsi\u0119 Wcielenie Syna Bo\u017cego. Na jej przyk\u0142adzie doskonale wida\u0107 wsp\u00f3\u0142dzia\u0142anie\ncz\u0142owieka z \u0142ask\u0105. Porozumienie w sprawie usprawiedliwienia nie mo\u017ce\nabstrahowa\u0107 od tego wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania. Dostrzegaj\u0105 to ju\u017c niekt\u00f3rzy protestanccy\nteologowie, jak chocia\u017cby Paul Tillich. Wed\u0142ug niego: \u201e\u0141aska jest boskim darem\nniezale\u017cnym od ludzkiej zas\u0142ugi, ale przecie\u017c zale\u017cnym od ludzkiej gotowo\u015bci\nprzyj\u0119cia go\u201d[16]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Wsp\u00f3\u0142czesna\nteologia katolicka problem wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania \u0142aski i wolno\u015bci pr\u00f3buje rozwi\u0105za\u0107 w\nperspektywie chrystologicznej. Bazuj\u0105c na dogmacie chalcedo\u0144skim mo\u017cna\npowiedzie\u0107, \u017ce w Chrystusie jest prawdziwie boska i prawdziwie ludzka wola bez\nzmieszania, bez rozdzielania i roz\u0142\u0105czania[17]<\/a>.\nDlatego w Ogrodzie Getsemani Jezus Chrystus zaj\u0105\u0142 miejsce pierwszych ludzi.\nJest wolny i dzi\u0119ki wolnej woli staje si\u0119 pos\u0142uszny Ojcu. Jego pos\u0142usze\u0144stwo\nprzynosi ludziom \u0142ask\u0119 wyzwolenia ludzkiej wolno\u015bci. Odt\u0105d prawdziwa wolno\u015b\u0107\nmo\u017cliwa jest dzi\u0119ki Chrystusowi i Jego \u0142asce, tak \u017ce wolno\u015b\u0107 staje si\u0119\nsynonimem zbawienia. Zbawienie to integralne wyzwolenie, obejmuj\u0105ce tak\u017ce\nwolno\u015b\u0107 cz\u0142owieka. To w\u0105\u017c wm\u00f3wi\u0142 pierwszym ludziom, \u017ce sprzeciw wobec Boga jest\npostulatem cz\u0142owieka wyzwolonego. Tymczasem Chrystus pokazuje, \u017ce tylko B\u00f3g\nwyzwala cz\u0142owieka. Skoro wi\u0119c B\u00f3g wyzwala cz\u0142owieka, to \u0142aska i wolno\u015b\u0107 nie\nprzeciwstawiaj\u0105 si\u0119 sobie, lecz s\u0105 naturalnymi sojusznikami. \u0141aska umacnia\nwolno\u015b\u0107 cz\u0142owieka, a pe\u0142nia \u0142aski oznacza pe\u0142ni\u0119 wolno\u015bci[18]<\/a>.\nZale\u017cno\u015b\u0107 wolno\u015bci od \u0142aski mo\u017cna wi\u0119c okre\u015bli\u0107 na p\u0142aszczy\u017anie\nproporcjonalno\u015bci, wyra\u017caj\u0105cej si\u0119 w r\u00f3wnym i jednoczesnym wzro\u015bcie wolno\u015bci i\n\u0142aski. Jako przyk\u0142ad mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 cz\u0142owiecze\u0144stwo Jezusa Chrystusa. Jest ono\nnajbardziej z\u0142\u0105czone z b\u00f3stwem i zarazem jest cz\u0142owiecze\u0144stwem najbardziej\nwolnym[19]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Analizuj\u0105c zagadnienie\nMaryi i wolno\u015bci nale\u017cy odnie\u015b\u0107 wnioski dotycz\u0105ce wsp\u00f3\u0142pracy \u0142aski z wolno\u015bci\u0105\ndo Matki Chrystusa. Matka Syna Bo\u017cego jest szczeg\u00f3lnym przypadkiem\nwsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania \u0142aski i wolno\u015bci. Prawda ta zosta\u0142a ujawniona szczeg\u00f3lnie w\nmomencie Zwiastowania w Nazarecie. Powy\u017csz\u0105 prawd\u0119 analizuje dokument Grupy z\nDombes: Maryja w Bo\u017cym planie i w komunii \u015bwi\u0119tych<\/em>[20]<\/a>.\n\u0141aska wyzwoli\u0142a wolno\u015b\u0107 Maryi. \u0141aska i wolno\u015b\u0107 nie s\u0105 wi\u0119c wzajemnie\nkonkurencyjne. Skoro Maryja jest \u201epe\u0142na \u0142aski\u201d, to jest te\u017c pe\u0142na wolno\u015bci. Ow\u0105\npe\u0142ni\u0119 wolno\u015bci zainicjowa\u0142a \u0142aska Niepokalanego Pocz\u0119cia[21]<\/a>.\nPrzywilej Niepokalanego Pocz\u0119cia \u2013 jak s\u0142usznie zauwa\u017ca Bogdan Ferdek \u2013 jest\ndoskona\u0142ym spe\u0142nieniem ostatniej pro\u015bby Modlitwy Pa\u0144skiej: \u201ezbaw nas ode Z\u0142ego\u201d[22]<\/a>. Katechizm\nKo\u015bcio\u0142a Katolickiego<\/em> wyja\u015bnia t\u0119 pro\u015bb\u0119 nast\u0119puj\u0105co: \u201eZ\u0142o, o kt\u00f3rym m\u00f3wi\nta pro\u015bba, nie jest jak\u0105\u015b abstrakcj\u0105, lecz oznacza osob\u0119, Szatana, Z\u0142ego,\nanio\u0142a, kt\u00f3ry sprzeciwi\u0142 si\u0119 Bogu\u201d[23]<\/a>.\nOstatnia pro\u015bba Modlitwy Pa\u0144skiej najdoskonalej spe\u0142ni\u0142a si\u0119 na Niepokalanej\nMatce Tego, kt\u00f3ry nauczy\u0142 tej modlitwy, i to jeszcze zanim jej nauczy\u0142 swoich\nuczni\u00f3w. Niepokalane Pocz\u0119cie jest bowiem ca\u0142kowitym zachowaniem od Z\u0142ego,\ndokonanym na mocy zwyci\u0119stwa Chrystusa nad Z\u0142ym. \u015amier\u0107 i Zmartwychwstanie,\nprzez kt\u00f3re Chrystus pokona\u0142 Z\u0142ego, mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako wielki egzorcyzm.\nMaryja pierwsza do\u015bwiadczy\u0142a jego skutk\u00f3w w Niepokalanym Pocz\u0119ciu, kt\u00f3re jest\negzorcyzmem szczeg\u00f3lnym. O ile egzorcyzm uwalnia spod wp\u0142yw\u00f3w Z\u0142ego na mocy\nwielkiego egzorcyzmu, kt\u00f3rym by\u0142o zwyci\u0119stwo Chrystusa nad Z\u0142ym odniesione\npoprzez Jego \u015bmier\u0107 i Zmartwychwstanie, o tyle egzorcyzm Niepokalanego Pocz\u0119cia\nzachowa\u0142 Maryj\u0119 od jakichkolwiek wp\u0142yw\u00f3w Z\u0142ego[24]<\/a>.\nZwyci\u0119stwo Syna Bo\u017cego nad Szatanem dokona\u0142o si\u0119 w Maryi w spos\u00f3b uprzedzaj\u0105cy.\nB\u00f3g nie jest bowiem skr\u0119powany czasem i przestrzeni\u0105. W takiej perspektywie\nmo\u017cna uzasadni\u0107 Niepokalane Pocz\u0119cie udzia\u0142em Maryi w szczycie Stworzenia,\nkt\u00f3rym jest stworzenie ludzkiej natury Chrystusa. Niepokalana Matka Pana\nuczestniczy w tym szczycie Stworzenia, kt\u00f3rym jest Wcielenie, gdy\u017c dokonuje si\u0119\nono w Niej. Maryja bierze udzia\u0142 w odnowieniu dzie\u0142a Stworzenia, kt\u00f3re dokona\u0142o\nsi\u0119 przez Odkupienie. Korekta ta obejmuje J\u0105 jako pierwsz\u0105 i obejmuje\ndoskonalej, zatem Maryja jest w najdoskonalszy spos\u00f3b usprawiedliwiona. Ta\nnaprawa dzie\u0142a stworzenia stawia Maryj\u0119 w sytuacji Ewy z aktu stworzenia. Tak\njak Ewa w akcie stworzenia by\u0142a bez grzechu, tak samo bez grzechu jest Maryja.\nB\u0119d\u0105c w sytuacji Ewy sprzed upadku, Maryja ma woln\u0105 wol\u0119, kt\u00f3ra jest zdolno\u015bci\u0105\nwyboru i kt\u00f3rej nie os\u0142abia grzech pierworodny, dlatego podobnie jak Ewa mo\u017ce\nnie grzeszy\u0107[25]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Niepokalana\nMatka Pana jest dla nas wzorem wyzwolonej wolno\u015bci, jakiej dost\u0119puj\u0105 wszyscy\nusprawiedliwieni. Wyswobodzona przez swojego Syna w spos\u00f3b doskonalszy ni\u017c inne\nstworzenie przez przywilej Niepokalanego Pocz\u0119cia realizowa\u0142a wolno\u015b\u0107 dziecka\nBo\u017cego w \u015bwiecie ska\u017conym grzechem. W \u015bwiecie opanowanym przez grzech Maryja\ntrwa\u0142a w wolno\u015bci i nie poddawa\u0142a si\u0119 na nowo pod jarzmo niewoli (por. Ga 5,1).\nOtrzymany przez \u0142ask\u0119 przywilej Niepokalanego Pocz\u0119cia nie oznacza\u0142 jakiego\u015b\nzaprogramowania Maryi. Otrzymana przez Matk\u0119 Pana usprawiedliwiaj\u0105ca \u0142aska nie\nzast\u0105pi\u0142a Jej wolnej woli. Wolna wola Niepokalanej Dziewicy by\u0142a w stanie\nrzeczywi\u015bcie korzysta\u0107 z wolno\u015bci. Dlatego wolno\u015b\u0107 Maryi mog\u0142a by\u0107 poddawana r\u00f3\u017cnym\npr\u00f3bom, cho\u0107 Pismo \u015awi\u0119te nie m\u00f3wi o tym wprost.<\/p>\n\n\n\n Rozwa\u017caj\u0105c\nzagadnienie po\u017c\u0105dliwo\u015bci trzeba si\u0119gn\u0105\u0107 najpierw do augusty\u0144skiej teologii\ngrzechu pierworodnego[26]<\/a>.\nWsp\u00f3\u0142cze\u015bni teologowie wypowiadaj\u0105 si\u0119, \u017ce teologia \u015bw. Augustyna wywar\u0142a\nnegatywny wp\u0142yw na rozw\u00f3j dogmatyczny prawdy o Niepokalanym Pocz\u0119ciu Maryi[27]<\/a>.\nNegatywny wp\u0142yw przejawi\u0142 si\u0119 nie tylko w podkre\u015blaniu bezwzgl\u0119dnej powszechno\u015bci\ntego grzechu[28]<\/a>,\nale tak\u017ce w przyj\u0119ciu przez Augustyna \u015bcis\u0142ej zale\u017cno\u015bci mi\u0119dzy zrodzeniem w\npo\u017c\u0105dliwo\u015bci (cum libidine<\/em>) i grzechem pierworodnym[29]<\/a>,\ni to tak dalece, \u017ce nawet niepokalano\u015b\u0107 Chrystusowego pocz\u0119cia uwarunkowana\nby\u0142a Jego zrodzeniem bez udzia\u0142u po\u017c\u0105dliwo\u015bci, czyli pocz\u0119ciem bez\nrodzicielskiego wsp\u00f3\u0142\u017cycia[30]<\/a>.\nSkoro w przypadku Maryi nie da\u0142o si\u0119 stwierdzi\u0107 takiego pocz\u0119cia i narodzenia,\nnie widziano podstaw do przyznania Jej Niepokalanego Pocz\u0119cia. Znacz\u0105ce \u015bwiat\u0142o\nna rozpoczynaj\u0105cej si\u0119 drodze do nadania Maryi tytu\u0142u Niepokalanie Pocz\u0119tej\nwskaza\u0142 niew\u0105tpliwie Sob\u00f3r w Efezie, zwo\u0142any w 431 roku. W\u00f3wczas Maryja zosta\u0142a\nuroczy\u015bcie nazwana Theotokos, czyli Bo\u017c\u0105 Rodzicielk\u0105, tytu\u0142em, kt\u00f3ry\nprzypisywano Jej ju\u017c od III wieku na terenie Egiptu. Zwo\u0142any w 431 roku trzeci\nsob\u00f3r powszechny autorytatywnie okre\u015bli\u0142 w\u0142a\u015bciwy sens podmiotowej jedno\u015bci Odkupiciela,\nuznaj\u0105c s\u0142uszno\u015b\u0107 nazywania Maryi Bo\u017c\u0105 Rodzicielk\u0105. W s\u0142owach soborowych jasno\nczytamy: \u201eje\u015bli kto\u015b nie wyznaje, \u017ce Emmanuel jest prawdziwie Bogiem i dlatego\n\u015awi\u0119ta Dziewica jest Matk\u0105 Bo\u017c\u0105, zrodzi\u0142a bowiem wed\u0142ug cia\u0142a S\u0142owo Bo\u017ce, niech\nb\u0119dzie wy\u0142\u0105czony\u2026\u201d[31]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Odej\u015bciem\nod augusty\u0144skiej wizji by\u0142o przyj\u0119cie przez Anzelma z Canterbury (zm. 1109) \u2013\n\u017ce istoty grzechu pierworodnego nale\u017cy szuka\u0107 nie w po\u017c\u0105dliwo\u015bci, lecz w braku\n\u0142aski u\u015bwi\u0119caj\u0105cej na skutek grzechu Adama. W ten spos\u00f3b mo\u017cna by\u0142o oderwa\u0107\nprzenoszenie grzechu pierworodnego od aktu p\u0142ciowego rodzic\u00f3w i nie ogranicza\u0107\nwolno\u015bci od tego grzechu do Jezusa pocz\u0119tego z Dziewicy. Sam Anzelm nie\nwyprowadzi\u0142 tej konkluzji. Przeciwnie, odwa\u017cy\u0142 si\u0119 stwierdzi\u0107 o Maryi, \u017ce\nzrodzi\u0142a si\u0119 w grzechu pierworodnym, gdy\u017c i Ona zgrzeszy\u0142a w Adamie, w kt\u00f3rym\nwszyscy zgrzeszyli[32]<\/a>. Krewny\nAnzelma, jego ucze\u0144 Eadmer (zm. 1124), doszed\u0142 w zasadzie do idei, \u017ce Maryja\nby\u0142a zachowana od grzechu pierworodnego dzi\u0119ki specjalnej \u0142asce Boga[33]<\/a>.\nPos\u0142uguj\u0105c si\u0119 obrazem owocu kasztana, kt\u00f3ry jest wolny od kolc\u00f3w, mimo i\u017c\nwcze\u015bniej otacza\u0142a go kolczasta \u0142upina, angielski mnich benedykty\u0144ski pyta\nretorycznie: \u201eczy B\u00f3g nie m\u00f3g\u0142 podobnie sprawi\u0107, i\u017c pocz\u0119ta z grzesznych\nrodzic\u00f3w Maryja pozostawa\u0142a wolna od grzechu, by stanowi\u0107 czyste mieszkanie dla\nSyna?\u201d[34]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n W sz\u00f3stym\nrozdziale Listu do Rzymian<\/em> mamy przypomnienie \u015bw. Paw\u0142a o potrzebie\nnieustannej czujno\u015bci wobec po\u017c\u0105da\u0144. Teologowie niemieccy widz\u0105 tu bezpo\u015bredni\nzwi\u0105zek po\u017c\u0105dania z grzechem, kt\u00f3ry zosta\u0142 r\u00f3\u017cnie sklasyfikowany przez odmienne\nkoncepcje grzechu i usprawiedliwienia u luteran\u00f3w i katolik\u00f3w, co jednak nie\nmusi oznacza\u0107 sprzeczno\u015bci[35]<\/a>.\nPewne napi\u0119cie narasta wok\u00f3\u0142 s\u0142owa po\u017c\u0105dliwo\u015b\u0107<\/em>, kt\u00f3rego teologiczne\nznaczenie jest uzasadniane w rozumieniu lutera\u0144skim i katolickim w kolejnych\ndw\u00f3ch numerach. W punktach 29 i 30 Wsp\u00f3lnej deklaracji<\/em> w sprawie\nnauki o usprawiedliwieniu[36]<\/strong><\/a><\/em>\nprzedstawiono odpowiednio lutera\u0144skie i katolickie rozumienie \u201egrzeszno\u015bci\nusprawiedliwionego\u201d. Zar\u00f3wno Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki, jak i \u015awiatowa Federacja\nLutera\u0144ska zgodnie stwierdzaj\u0105, \u017ce \u201egrzeszno\u015b\u0107\u201d wyst\u0119puj\u0105ca po chrzcie nie\nprowadzi ju\u017c do pot\u0119pienia. Mimo i\u017c po obu stronach odmiennie rozumie si\u0119 ow\u0105\n\u201egrzeszno\u015b\u0107\u201d, skutek usprawiedliwienia pozostaje dla wszystkich ten sam. Strona\nkatolicka uwa\u017ca, \u017ce \u0142aska Jezusa Chrystusa, kt\u00f3ra jest udzielana przy chrzcie,\nusuwa wszystko, co jest \u201erzeczywi\u015bcie\u201d grzechem, co \u201egodne pot\u0119pienia\u201d (Rz\n8,1). Pomimo tego \u201epozostaje w cz\u0142owieku pewna sk\u0142onno\u015b\u0107 (konkupiscencja),\nkt\u00f3ra wywodzi si\u0119 z grzechu i ku niemu zmierza\u201d[37]<\/a>.\nKo\u015bci\u00f3\u0142 lutera\u0144ski do\u015b\u0107 obszernie rozwin\u0105\u0142 w\u0142asn\u0105 interpretacj\u0119 podstawowej\nzasady swej antropologii, wed\u0142ug kt\u00f3rej usprawiedliwiony cz\u0142owiek jest zarazem\n\u015bwi\u0119ty i grzeszny, co znaczy, \u017ce r\u00f3wnie\u017c po usprawiedliwieniu pozostaje\ngrzesznikiem. Jest \u015bwi\u0119ty (w pe\u0142ni sprawiedliwy) w takim sensie, \u017ce \u201eB\u00f3g przez\nS\u0142owo i sakrament przebacza mu grzechy oraz przyznaje sprawiedliwo\u015b\u0107 Chrystusa,\nkt\u00f3ra w wierze staje si\u0119 jego w\u0142asno\u015bci\u0105 i czyni go w Chrystusie sprawiedliwym\nprzed Bogiem [\u2026] jako narodzonemu na nowo przez chrzest i Ducha \u015awi\u0119tego w\ncodziennym powrocie do chrztu zostaje odpuszczony grzech tak, \u017ce jego grzech\nju\u017c go nie pot\u0119pia i nie grozi mu wieczn\u0105 \u015bmierci\u0105\u201d[38]<\/a>.\nUsprawiedliwiony cz\u0142owiek pozostaje grzesznikiem w takim sensie, \u201e\u017ce grzech\njeszcze w nim mieszka (1 J 1,8; Rz 7,17.20); (usprawiedliwiony) nieustannie\ndarzy zaufaniem fa\u0142szywych bog\u00f3w i nie mi\u0142uje Boga t\u0105 niepodzieln\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105,\njakiej domaga si\u0119 od niego jako jego Stw\u00f3rca (Pwt 6,5; Mt 22,36-40). Takie\nsprzeciwianie si\u0119 Bogu jest w istocie grzechem; grzech usprawiedliwionego ju\u017c\ngo nie pot\u0119pia i nie grozi mu wieczn\u0105 \u015bmierci\u0105. Gdy wi\u0119c luteranie powiadaj\u0105,\n\u017ce usprawiedliwiony jest tak\u017ce grzesznikiem i jego sprzeciwianie si\u0119 Bogu jest\nprawdziwie grzechem, to nie zaprzeczaj\u0105, \u017ce mimo grzechu jest w Chrystusie\nz\u0142\u0105czony z Bogiem, a jego grzech jest grzechem poskromionym\u201d[39]<\/a>.\nPartner strony katolickiej stwierdza, \u017ce \u201emimo grzechu chrze\u015bcijanin nie jest\nju\u017c oddzielony od Boga, gdy\u017c jemu \u2013 jako narodzonemu na nowo przez chrzest i\nDucha \u015awi\u0119tego w codziennym powrocie do chrztu zostaje odpuszczony grzech tak,\n\u017ce jego grzech ju\u017c go nie pot\u0119pia i nie grozi mu wieczn\u0105 \u015bmierci\u0105\u201d[40]<\/a>.\nW przekonaniu strony lutera\u0144skiej takie stanowisko jest zgodne ze stanowiskiem\nrzymskokatolickim[41]<\/a>.\nKo\u015bci\u00f3\u0142 katolicki nie podzieli\u0142 tego przekonania. Wed\u0142ug teologii katolickiej\n\u201e\u0142aska Jezusa Chrystusa, kt\u00f3ra jest udzielana w chrzcie, usuwa wszystko, co\njest \u201erzeczywi\u015bcie\u201d grzechem, co \u201egodne pot\u0119pienia\u201d (Rz 8,1), a konkupiscencja,\nczyli sk\u0142onno\u015b\u0107 do grzechu, nie jest grzechem[42]<\/a>.\nGrzech we w\u0142a\u015bciwym sensie \u2013 w rozumieniu katolickim \u2013 jest zawsze zwi\u0105zany z\nelementem personalistycznym i wolitywnym[43]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Teologia\nkatolicka stoi na stanowisku, \u017ce Niepokalane Pocz\u0119cie oznacza faktyczne\nuwolnienie Maryi od grzechu pierworodnego i od wszelkiej zmazy grzechowej w\npostaci \u201eran grzechowych\u201d, \u201ezarzewia grzechu\u201d, nieporz\u0105dku moralnego i\nduchowego, po\u017c\u0105dliwo\u015bci (concupiscentia). Po II Soborze Watyka\u0144skim wi\u0119kszo\u015b\u0107\nteolog\u00f3w uczy, \u017ce r\u00f3wnie\u017c w my\u015bli Bo\u017cej i w prawie odwiecznym Maryja podlega\u0142a\ngrzechowi, jak ka\u017cdy cz\u0142owiek, a\u017c J\u0105 B\u00f3g od tego uwolni\u0142. Gdyby nie podlega\u0142a\nprawu grzechu, to nie zosta\u0142aby odkupiona, a Niepokalane Pocz\u0119cie nie mia\u0142oby\nwymiaru \u0142aski i Maryja nie by\u0142aby zwi\u0105zana z rodzajem ludzkim. Jednak\u017ce\nnajnowsza mariologia \u2013 inspirowana przez Jana Paw\u0142a II \u2013 zmierza w tym\nkierunku, \u017ce w samej \u0142asce uwolnienia Maryi od grzechu pierworodnego i\nwszelkich ran grzechowych tkwi\u0142o zarazem wyzwolenie Jej z \u201ed\u0142ugu grzechowego\u201d\nlub \u201epowinno\u015bci grzechowej\u201d, gdy\u017c inaczej \u0142aska by\u0142aby niepe\u0142na lub nawet\npozorna. W konsekwencji na tej samej zasadzie \u0142aska Niepokalanego Pocz\u0119cia\nkulminuje w wolno\u015bci tak\u017ce od grzech\u00f3w osobistych[44]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n W takiej\nperspektywie rodzi si\u0119 kwestia istnienia po\u017c\u0105dliwo\u015bci w Niepokalanej Dziewicy.\nZgodnie z nauczaniem katolickiej teologii po\u017c\u0105dliwo\u015b\u0107 jest konsekwencj\u0105 grzechu\npierworodnego i bywa okre\u015blana jako \u201ezarzewie grzechu\u201d. Nie jest ona grzechem\nsama w sobie, ale do grzechu prowadzi. Aby po\u017c\u0105dliwo\u015b\u0107 sta\u0142a si\u0119 grzechem, musi\nzaistnie\u0107 przyzwolenie wolnej woli cz\u0142owieka. Pismo \u015awi\u0119te za \u015bw. Janem m\u00f3wi o\ntrojakiej po\u017c\u0105dliwo\u015bci: cia\u0142a, oczu i pychy (1 J 2,16). \u201ePo\u017c\u0105dliwo\u015b\u0107 cia\u0142a jest\nzami\u0142owaniem do rozkoszy zmys\u0142owych, kt\u00f3re prowadz\u0105 do traktowania cz\u0142owieka\njako przedmiotu u\u017cycia. Po\u017c\u0105dliwo\u015b\u0107 oczu mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako przesadn\u0105 pogo\u0144 za\ndobrami materialnymi i karier\u0105. Z kolei pycha oznacza zbyt wielkie mniemanie o\nsobie. Chocia\u017c cz\u0142owiek jest obrazem Boga, to jednak nie mo\u017ce zaj\u0105\u0107 miejsca\nBoga\u201d[45]<\/a>.\nMo\u017cemy z niewzruszon\u0105 pewno\u015bci\u0105 stwierdzi\u0107, \u017ce Maryja by\u0142a wolna od\njakiejkolwiek po\u017c\u0105dliwo\u015bci. Za takim stwierdzeniem przemawia Jej czysto\u015b\u0107,\nub\u00f3stwo i pos\u0142usze\u0144stwo, a tekst dogmatu o Niepokalanym Pocz\u0119ciu wyklucza\nwszelk\u0105 \u201ezmaz\u0119 grzechu\u201d, kt\u00f3r\u0105 niew\u0105tpliwie jest po\u017c\u0105dliwo\u015b\u0107 prowadz\u0105ca do\nstanu grzechowego. Ucz\u0105c o Pierwszej w\u015br\u00f3d usprawiedliwionych, wzorze wolno\u015bci,\nnale\u017cy rozpatrywa\u0107 nie tyle to, czego nie mog\u0142a, ale przede wszystkim to, co\nmog\u0142a uczyni\u0107. Niepokalana Dziewica, w kt\u00f3rej doskonale wype\u0142ni\u0142a si\u0119 pro\u015bba:\n\u201eale nas zbaw ode Z\u0142ego\u201d, doskonale wype\u0142ni\u0142a s\u0142owa \u015bw. Paw\u0142a: \u201eWszystko mog\u0119 w\nTym, kt\u00f3ry mnie umacnia\u201d (Flp 4,13). Usprawiedliwiona przez \u0142ask\u0119 wolno\u015b\u0107 Maryi\nmo\u017ce wszystko, z wyj\u0105tkiem tego, co jest zaprzeczeniem prawdy, solidarno\u015bci,\nofiarno\u015bci i mi\u0142o\u015bci. W ten spos\u00f3b wolno\u015b\u0107 Matki Pana jest obrazem wolno\u015bci\nsamego Boga[46]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Zako\u0144czenie\n<\/strong><\/p>\n\n\n\n W Dziewicy\nz Nazaretu dokona\u0142 si\u0119 szczyt Stworzenia. B\u00f3g ukszta\u0142towa\u0142 Maryj\u0119, aby mog\u0142o\ndokona\u0107 si\u0119 w niej Wcielenie Syna Bo\u017cego. Moc\u0105 Bo\u017cej \u0142aski Matka Pana zosta\u0142a\ndoskonalej u\u015bwi\u0119cona, odkupiona, usprawiedliwiona i wyzwolona, staj\u0105c si\u0119 drug\u0105\nEw\u0105, zachowan\u0105 w takim stanie, w jakim by\u0142 pierwszy cz\u0142owiek po Stworzeniu. <\/p>\n\n\n\n Skoro Szatan\nnie zawaha\u0142 si\u0119 kusi\u0107 Jezusa, to mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce kusi\u0142 tak\u017ce Maryj\u0119. Zreszt\u0105\nprzed upadkiem mia\u0142 on przyst\u0119p i do Ewy, kt\u00f3ra pokusie uleg\u0142a. Skoro Maryja\nmia\u0142a woln\u0105 wol\u0119, to na pewno znalaz\u0142a si\u0119 w sytuacji Ewy do\u015bwiadczaj\u0105cej\npokusy. Jednak w przeciwie\u0144stwie do Ewy potrafi\u0142a pokus\u0119 odrzuci\u0107. <\/p>\n\n\n\n Mo\u017cemy z\nniewzruszon\u0105 pewno\u015bci\u0105 stwierdzi\u0107, \u017ce Maryja by\u0142a wolna od jakiejkolwiek\npo\u017c\u0105dliwo\u015bci. Za takim stwierdzeniem przemawia Jej czysto\u015b\u0107, ub\u00f3stwo i\npos\u0142usze\u0144stwo, a tekst dogmatu o Niepokalanym Pocz\u0119ciu wyklucza wszelk\u0105 \u201ezmaz\u0119\ngrzechu\u201d, kt\u00f3r\u0105 niew\u0105tpliwie jest po\u017c\u0105dliwo\u015b\u0107 prowadz\u0105ca do stanu grzechowego.<\/p>\n\n\n\n Matka\nChrystusa poprzez przywilej Niepokalanego Pocz\u0119cia zosta\u0142a ca\u0142kowicie zachowana\nod Z\u0142ego. Dokona\u0142o si\u0119 to dzi\u0119ki mocy zwyci\u0119stwa Chrystusa nad Z\u0142ym. \u015amier\u0107 i\nZmartwychwstanie, przez kt\u00f3re Chrystus pokona\u0142 Z\u0142ego, mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako\nwielki egzorcyzm. Maryja pierwsza do\u015bwiadczy\u0142a jego skutk\u00f3w w Niepokalanym\nPocz\u0119ciu, kt\u00f3re jest egzorcyzmem szczeg\u00f3lnym. O ile egzorcyzm uwalnia spod\nwp\u0142yw\u00f3w Z\u0142ego na mocy wielkiego egzorcyzmu, kt\u00f3rym by\u0142o zwyci\u0119stwo Chrystusa\nnad Z\u0142ym odniesione poprzez Jego \u015bmier\u0107 i Zmartwychwstanie, o tyle egzorcyzm\nNiepokalanego Pocz\u0119cia zachowa\u0142 Maryj\u0119 od jakichkolwiek wp\u0142yw\u00f3w Z\u0142ego.\nZwyci\u0119stwo Syna Bo\u017cego nad Szatanem dokona\u0142o si\u0119 w Maryi w spos\u00f3b uprzedzaj\u0105cy.\nB\u00f3g nie jest bowiem skr\u0119powany czasem i przestrzeni\u0105. W takiej perspektywie\nmo\u017cna uzasadni\u0107 Niepokalane Pocz\u0119cie udzia\u0142em Maryi w szczycie Stworzenia,\nkt\u00f3rym jest stworzenie ludzkiej natury Chrystusa. Niepokalana Matka Pana uczestniczy\nw tym szczycie Stworzenia, kt\u00f3rym jest Wcielenie, gdy\u017c dokonuje si\u0119 ono w Niej.\nMaryja bierze udzia\u0142 w odnowieniu dzie\u0142a Stworzenia, kt\u00f3re dokona\u0142o si\u0119 przez\nOdkupienie. Korekta ta obejmuje J\u0105 jako pierwsz\u0105 i obejmuje doskonalej, zatem\nMaryja jest w najdoskonalszy spos\u00f3b usprawiedliwiona. <\/p>\n\n\n\n Nota o\nautorze:<\/strong> Jaros\u0142aw M. Lipniak: urodzony w 1973 roku w O\u0142awie, prezbiter\nDiecezji \u015awidnickiej, doktor habilitowany teologii dogmatycznej, Redaktor\nNaczelny Mi\u0119dzynarodowego Przegl\u0105du Teologicznego \u201eCommunio\u201d, Kierownik Katedry\nEkumenizmu i Dialogu Mi\u0119dzykulturowego Papieskiego Wydzia\u0142u Teologicznego we\nWroc\u0142awiu, Prezes Dolno\u015bl\u0105skiego Instytutu Dialogu i Tolerancji, przedstawiciel\nBiskupa \u015awidnickiego do spraw Ekumenizmu i Dialogu Mi\u0119dzyreligijnego, Proboszcz\nparafii pw. Nawiedzenia NMP w Witoszowie Dolnym.<\/p>\n\n\n\n Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n Bartnik C.S.,\nDogmatyka katolicka<\/em>, t. 2, Lublin 2003.<\/p>\n\n\n\n Bartnik\nC.S., Odkupienie, usprawiedliwienie i zbawienie<\/em>, w: Teologiczne\nrozumienie zbawienia<\/em>, red. C.S. Bartnik, Lublin 1979. <\/p>\n\n\n\n Bolewski J.,\nStworzenie w \u015bwietle<\/em> Niepokalanego Pocz\u0119cia<\/em>, \u201eSalvatoris Mater\u201d 1\n(1999), nr 1, s. 23-46.<\/p>\n\n\n\n Budzik S., Maryja\nw tajemnicy Chrystusa i Ko\u015bcio\u0142a<\/em>, Tarn\u00f3w 1993.<\/p>\n\n\n\n Courth F., Mariologia\n\u2013 Maryja, Matka Chrystusa<\/em> (Traktat VI), w: Podr\u0119cznik teologii dogmatycznej<\/em>,\nred. W. Beinert, Krak\u00f3w 1999.<\/p>\n\n\n\n Doma\u0144ski J.,\nNiepokalane Pocz\u0119cie Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny<\/em>, w: Gratia Plena.\nStudia teologiczne o Bogurodzicy<\/em>, red. B. Przybylski, Pozna\u0144 1965. <\/p>\n\n\n\n Ferdek B., Nasza\nSiostra \u2013 C\u00f3r\u0105 i Matk\u0105 Pana. Mariologia jako przestrze\u0144 syntezy dogmatyki<\/em>,\n\u015awidnica 2007.<\/p>\n\n\n\n Granat W., Personalizm\nchrze\u015bcija\u0144ski. Teologia osoby ludzkiej<\/em>, Pozna\u0144 1985.<\/p>\n\n\n\n Grupa z\nDombes, Maryja w Bo\u017cym planie i w komunii \u015bwi\u0119tych<\/em>, \u201eSalvatoris Mater\u201d 3\n(2001), s. 274\u2013404. <\/p>\n\n\n\n II Sob\u00f3r\nWatyka\u0144ski, Konstytucja dogmatyczna o Ko\u015bciele Lumen gentium<\/em>, w: Sob\u00f3r\nWatyka\u0144ski II. Konstytucje, dekrety, deklaracje<\/em>, Pozna\u0144 1987.<\/p>\n\n\n\n Ireneusz z\nLyonu, Adversus haereses<\/em>, III 22, 4: CMP I 85; SCh 211, 440\u2013441, w: Antologia\npatrystyczna<\/em>, t\u0142um. A. Bober, Krak\u00f3w 1965.<\/p>\n\n\n\n Ireneusz z\nLyonu, Demonstratio praedicationis apostolicae<\/em> 33: SCh 62, 86; Patrologia\nOrientalis<\/em>, ed. R. Graffin, t. 12, 756; CMP I 95; \u0179MT 7, 51.<\/p>\n\n\n\n Justyn, Dialogus\ncum Tryphone<\/em>, 100, 5: PG 6, 712A.<\/p>\n\n\n\n Kasprzak D.,\nKu<\/em> Niepokalanemu Pocz\u0119ciu. Kszta\u0142towanie si\u0119 my\u015bli maryjnej w okresie\npatrystycz<\/em>nym, w: Maria Immaculata. 150. rocznica og\u0142oszenia dogmatu o\nNiepokalanym Pocz\u0119ciu NMP<\/em>, red. J. Marecki, L. Rotter, Krak\u00f3w 2004, s.\n28\u201338.<\/p>\n\n\n\n Katechizm\nKo\u015bcio\u0142a Katolickiego<\/em>, Pozna\u0144 1994.<\/p>\n\n\n\n Kowalik K., Virgo\nImmaculata \u2013 Historia Dogmatu<\/em>, w: Niepokalana Matka Chrystusa<\/em>, red.\nK. Kowalik, K. Pec, Cz\u0119stochowa\u2013Lublin 2004, s. 9\u201326.<\/p>\n\n\n\n Kr\u00f3likowski\nJ., Odkrywanie Niepokalanego Pocz\u0119cia w pobo\u017cno\u015bci chrze\u015bcija\u0144skiej<\/em>, w: \u015awi\u0119ty\nwyj\u0105tek. Niepokalane Pocz\u0119cie Maryi<\/em>, red. J. Kr\u00f3likowski, Krak\u00f3w 2004, s.\n12-40.<\/p>\n\n\n\n Langkammer\nH., Biblia o Maryi w kontek\u015bcie dogmatu o Jej Niepokalanym Pocz\u0119ciu<\/em>, w: Niepokalana\n\u2013 nasza Siostra i Matka<\/em>, red. Z. Kijas, D. Muskus, Krak\u00f3w 2005, s. 12-25.<\/p>\n\n\n\n Lipniak\nJ.M., Ekumeniczne usprawiedliwienie podzielonych grzesznik\u00f3w. Recepcja\n\u201eWsp\u00f3lnej deklaracji w sprawie nauki o usprawiedliwieniu\u201d w teologii\nkatolickiej<\/em>, \u015awidnica 2006. <\/p>\n\n\n\n Lipniak\nJ.M., Niepokalane Pocz\u0119cie Matki Pana w \u015bwietle \u201eWsp\u00f3lnej deklaracji w\nsprawie nauki o usprawiedliwieniu\u201d<\/em>, w: Tota pulchra es Maria<\/em>, red.\nJ. Kumala, Liche\u0144 2004, s. 455\u2013474.<\/p>\n\n\n\n Lipniak\nJ.M., Pierwsza w\u015br\u00f3d usprawiedliwionych<\/em>, Wroc\u0142aw 2012.<\/p>\n\n\n\n Lipniak\nJ.M., Pneumahagijny wymiar usprawiedliwienia Maryi w tajemnicy Niepokalanego\nPocz\u0119cia<\/em>, w: Misterium Niepokalanego Pocz\u0119cia Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny<\/em>,\nred. W. Wo\u0142yniec, Wroc\u0142aw 2004, s. 115\u2013130.<\/p>\n\n\n\n Luter M., O\nniewolnej woli<\/em>, Bielsko-Bia\u0142a 2000.<\/p>\n\n\n\n Napi\u00f3rkowski\nA.A., Usprawiedliwienie grzesznika. Czy pot\u0119pienia doktrynalne z XVI w.\nzachowuj\u0105 nadal swoj\u0105 wa\u017cno\u015b\u0107?<\/em>, Krak\u00f3w 1998.<\/p>\n\n\n\n Napi\u00f3rkowski\nS.C., Personalizm a dialog ekumeniczny<\/em>, w: W. Granat, Personalizm\nchrze\u015bcija\u0144ski. Teologia osoby ludzkiej<\/em>, Pozna\u0144 1985, s. 589\u2013590.<\/p>\n\n\n\n Oko D., \u0141aska\ni wolno\u015b\u0107. \u0141aska w Biblii, nauczaniu Ko\u015bcio\u0142a i teologii wsp\u00f3\u0142czesnej<\/em>,\nKrak\u00f3w 1997.<\/p>\n\n\n\n Pawe\u0142 VI,\nAdhortacja apostolska Signum magnum<\/em> (13.05.1967), Watykan 1967, w: Tak\nczci\u0107 Matk\u0119 Bo\u017c\u0105. Pawe\u0142 VI o kulcie Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny<\/em>, red. S.C.\nNapi\u00f3rkowski, Niepokalan\u00f3w 2004, s. 7\u201329.<\/p>\n\n\n\n Rosik M., Niepokalana\n\u2013 pe\u0142na \u0142aski. Przyczynek do interpretacji terminu \u201ekecharitomene\u201d (\u0141k 1,28)<\/em>,\nw: Misterium Niepokalanego Pocz\u0119cia Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny<\/em>, red. W.\nWo\u0142yniec, Wroc\u0142aw 2004, s. 7\u201328.<\/p>\n\n\n\n \u015awiatowa\nFederacja Lutera\u0144ska i Papieska Rada ds. Jedno\u015bci Chrze\u015bcijan, Wsp\u00f3lna\ndeklaracja w sprawie nauki o usprawiedliwieniu<\/em>, w: Zbawienie w Roku\nJubileuszowym<\/em>, red. Z. Kijas, Krak\u00f3w\n2000, s. 139\u2013168.<\/p>\n\n\n\n Ter\u00e1n-Dutari J., Zur\nphilosophisch-theologischen Auffasung der Freiheit bei K. Rahner und E.\nPrzywara<\/em>, w: Wagnis Theologie. Erfahrungen mit der Theologie Karl\nRahners. Karl Rahner zum 75. Geburtstag am 5. M\u00e4rz 1979<\/em>, red. H. Vorgrimler,\nFreiburg\u2013Basel\u2013Wien 1979, s. 284-191.<\/p>\n\n\n\n Tillich P., Gesammelte Werke<\/em>, t. 3,\nStuttgart 1965.<\/p>\n\n\n\n Wo\u0142yniec W.,\nMaryja w pe\u0142ni Objawienia<\/em>, Wroc\u0142aw 2007. [1]<\/a>\nJ.M. Lipniak, Pierwsza w\u015br\u00f3d usprawiedliwionych<\/em>, Wroc\u0142aw 2012, s. 221.\nWi\u0119kszo\u015b\u0107 wniosk\u00f3w wyp\u0142ywaj\u0105cych z niniejszego artyku\u0142u zaczerpni\u0119tych zosta\u0142o\nz tej ksi\u0105\u017cki b\u0119d\u0105cej moj\u0105 dysertacja habilitacyjn\u0105.<\/p>\n\n\n\n [2]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n\n\n\n [3]<\/a>\nTam\u017ce.<\/p>\n\n\n\n [4]<\/a>\nC.S. Bartnik, Dogmatyka katolicka<\/em>, t. 2, Lublin 2003, s. 309.<\/p>\n\n\n\n [5]<\/a> M.\nRosik, Niepokalana \u2013 pe\u0142na \u0142aski. Przyczynek do interpretacji terminu\n\u201ekecharitomene\u201d (\u0141k 1,28)<\/em>, w: Misterium Niepokalanego Pocz\u0119cia\nNaj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny<\/em>, red. W. Wo\u0142yniec, Wroc\u0142aw 2004, s. 7\u20138<\/p>\n\n\n\n [6]<\/a> W.\nWo\u0142yniec, Maryja w pe\u0142ni Objawienia<\/em>, Wroc\u0142aw 2007, s. 63\u201365.<\/p>\n\n\n\n [7]<\/a> H.\nLangkammer, Biblia o Maryi w kontek\u015bcie dogmatu o Jej Niepokalanym Pocz\u0119ciu<\/em>,\nw: Niepokalana \u2013 nasza Siostra i Matka<\/em>, red. Z. Kijas, D. Muskus, Krak\u00f3w\n2005, s. 30.<\/p>\n\n\n\n [8]<\/a>\nTam\u017ce, s. 25.<\/p>\n\n\n\n [9]<\/a>\nJustyn, Dialogus cum Tryphone<\/em>, 100, 5: PG 6, 712A.<\/p>\n\n\n\n [10]<\/a>\nIreneusz z Lyonu, Adversus haereses<\/em>, III 22, 4: CMP I 85; SCh 211,\n440\u2013441, w: Antologia patrystyczna<\/em>, t\u0142um. A. Bober, Krak\u00f3w 1965 [dalej:\nAP], 48; por. tam\u017ce, V 19, 1: CMP I 90; SCh 153, 248\u2013249, w: AP, 54: \u201eJak\nbowiem Ewa przez s\u0142owa anio\u0142a (upad\u0142ego) zosta\u0142a zwiedziona, aby si\u0119 odwr\u00f3ci\u0107\nod Boga przez przekroczenie jego nakazu, tak Maryja otrzyma\u0142a od anio\u0142a dobr\u0105\nnowin\u0119, \u017ce b\u0119dzie nosi\u0107 Boga, albowiem jest pos\u0142uszna jego s\u0142owu. Jak tamta\nzosta\u0142a zwiedziona i odpad\u0142a od Boga, tak ta z ochot\u0105 pos\u0142ucha\u0142a Boga, aby\ndziewica Maryja sta\u0142a si\u0119 or\u0119downiczk\u0105 (advocata) dziewicy Ewy. Jak przez\ndziewic\u0119 zosta\u0142 rodzaj ludzki skazany na \u015bmier\u0107, tak samo mia\u0142 by\u0107 wyzwolony\nprzez dziewic\u0119. Niepos\u0142usze\u0144stwo dziewicy zosta\u0142o zr\u00f3wnowa\u017cone przez\npos\u0142usze\u0144stwo dziewicy\u201d; Ireneusz z Lyonu, Demonstratio praedicationis\napostolicae<\/em> 33: SCh 62, 86; Patrologia Orientalis<\/em>, ed. R. Graffin,\nt. 12, 756; CMP I 95; \u0179MT 7, 51: \u201eJak przez niepos\u0142usze\u0144stwo dziewicy cz\u0142owiek\nupad\u0142, a upadaj\u0105c, umar\u0142, tak przez Dziewic\u0119, kt\u00f3ra by\u0142a pos\u0142uszna S\u0142owu\nBo\u017cemu, cz\u0142owiek na powr\u00f3t o\u017cy\u0142 i przyj\u0105\u0142 \u017cycie\u201d<\/p>\n\n\n\n [11]<\/a>\nPawe\u0142 VI, Adhortacja apostolska Signum magnum<\/em> (13.05.1967), Watykan\n1967, w: Tak czci\u0107 Matk\u0119 Bo\u017c\u0105. Pawe\u0142 VI o kulcie Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny<\/em>,\nred. S.C. Napi\u00f3rkowski, Niepokalan\u00f3w 2004, s. 7\u201329.<\/p>\n\n\n\n [12]<\/a> Konstytucja\ndogmatyczna o Ko\u015bciele Lumen gentium<\/em>, w: Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II.\nKonstytucje, dekrety, deklaracje<\/em>, Pozna\u0144 1987, 56.<\/p>\n\n\n\n [13]<\/a>\nPawe\u0142 VI, Adhortacja apostolska Signum magnum<\/em>, 4.<\/p>\n\n\n\n [14]<\/a>\nM. Luter, O niewolnej woli<\/em>, Bielsko-Bia\u0142a 2000, s. 635.<\/p>\n\n\n\n [15]<\/a>\nJ.M. Lipniak, Pierwsza w\u015br\u00f3d usprawiedliwionych<\/em>, s. 217.<\/p>\n\n\n\n [16]<\/a> P. Tillich, Gesammelte Werke<\/em>, t.\n3, Stuttgart 1965, s. 53.<\/p>\n\n\n\n [17]<\/a> J. Ter\u00e1n-Dutari, Zur\nphilosophisch-theologischen Auffasung der Freiheit bei K. Rahner und E.\nPrzywara<\/em>, w: Wagnis Theologie. Erfahrungen mit der Theologie Karl\nRahners. Karl Rahner zum 75. Geburtstag am 5. M\u00e4rz 1979<\/em>, red. H.\nVorgrimler, Freiburg\u2013Basel\u2013Wien 1979, s. 285.<\/p>\n\n\n\n [18]<\/a> B. Ferdek, Nasza Siostra \u2013 C\u00f3r\u0105 i\nMatk\u0105 Pana. <\/em>Mariologia jako przestrze\u0144 syntezy dogmatyki<\/em>,\n\u015awidnica 2007, s. 102\u2013103.<\/p>\n\n\n\n [19]<\/a>\nD. Oko, \u0141aska i wolno\u015b\u0107. \u0141aska w Biblii, nauczaniu Ko\u015bcio\u0142a i teologii\nwsp\u00f3\u0142czesnej<\/em>, Krak\u00f3w 1997, s. 289<\/p>\n\n\n\n [20]<\/a>\nGrupa z Dombes, Maryja w Bo\u017cym planie i w komunii \u015bwi\u0119tych<\/em>, \u201eSalvatoris\nMater\u201d 3 (2001), s. 274\u2013404. <\/p>\n\n\n\n [21]<\/a>\nB. Ferdek, Nasza Siostra \u2013 C\u00f3r\u0105 i Matk\u0105 Pana<\/em>\u2026, s. 103\u2013104.<\/p>\n\n\n\n [22]<\/a> Tam\u017ce,\ns. 104.<\/p>\n\n\n\n [23]<\/a> Katechizm\nKo\u015bcio\u0142a Katolickiego<\/em>, Pozna\u0144 1994, 2851.<\/p>\n\n\n\n [24]<\/a>\nB. Ferdek, Nasza Siostra \u2013 C\u00f3r\u0105 i Matk\u0105 Pana<\/em>\u2026, s. 104\u2013105.<\/p>\n\n\n\n [25]<\/a>\nTam\u017ce, s. 106.<\/p>\n\n\n\n [26]<\/a>\nJ.M. Lipniak, Pierwsza w\u015br\u00f3d usprawiedliwionych<\/em>, s. 61.<\/p>\n\n\n\n [27]<\/a>\nC.S. Bartnik, Dogmatyka katolicka<\/em>, s. 387; S. Budzik, Maryja w\ntajemnicy Chrystusa i Ko\u015bcio\u0142a<\/em>, Tarn\u00f3w 1993, s. 95.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n