Abstract<\/strong><\/p>\n\n\n\n The purpose of this paper was\nto show the justificatory aspect of the Eucharist. This sacrament has got the\npositive and negative aspect. The Eucharist is a sacrament which makes true\ngradual justification through transformation of whole human \u201cbeing\u201d into the resurrected Christ what will be\nimmortalized in the final kingdom in which the whole Christian life is\nincluded. This is splendid synthesis of the grace and cooperation of the human\nbeing, the sacramental and ascetic life, liturgy and life, presence and\nfuture. The Eucharist continues the\nprocess of justification initiated by the baptism. Therefore, it is a sacrament\nwhich in its repeatable character points out this healing effect of Christ on\nour nature, sick due to the sin. The grace of justification is being received\nin the Eucharist peculiarly. The sacrament of Baptism we take only once. We\noften go to the Eucharist, because we are people who usually offend God.\nLooking for the grace of justification we are trying to expiate for our guilt,\nthat\u2019s why we have to turn back, to be\ntired out, to overcome sin; all this will not be able to act against the sin,\nif we do not add to it the Eucharist, the only remedy for human evil. <\/p>\n\n\n\n Key words:<\/strong> the Eucharist,\nsacrament, justification, grace, forgiveness of sins, sanctification,\nrestoration <\/p>\n\n\n\n Streszczenie<\/strong><\/p>\n\n\n\n Celem\nniniejszego artyku\u0142u jest ukazanie usprawiedliwiaj\u0105cego wymiaru Eucharystii.\nSakrament ten posiada zar\u00f3wno pozytywny jak i negatywny wymiar. Eucharystia\njest sakramentem, kt\u00f3ry dokonu\u00adje prawdziwego, stopniowego usprawiedliwienia\npoprzez przeobra\u017cenie ca\u0142ego ludzkiego \u201eby\u0107\u201d w zmartwychwsta\u0142ego Chrystusa, co\nznajdzie uwie\u0144czenie w osta\u00adtecznym kr\u00f3lestwie, w kt\u00f3re w\u0142\u0105czone jest ca\u0142e\n\u017cycie chrze\u015bcija\u0144skie. Jest to wspania\u0142a synteza \u0142aski i wsp\u00f3\u0142pracy cz\u0142owieka,\n\u017cycia sakra\u00admentalnego i \u017cycia ascetycznego, liturgii i \u017cycia, tera\u017aniejszo\u015bci\ni przysz\u0142o\u015bci. Eucharystia kontynuuje proces usprawiedliwienia zapocz\u0105tkowany\nprzez chrzest. Dlatego jest sakramentem, kt\u00f3ry w swym powtarzalnym charakterze\nwskazuje na owo sta\u0142e uzdrawiaj\u0105ce oddzia\u0142ywanie Chrystusa na nasz\u0105 natur\u0119,\nchor\u0105 z powodu grzechu. \u0141aska usprawiedliwienia otrzymywana jest w Eucharystii\nw spos\u00f3b szczeg\u00f3lny. Sakrament chrztu przyjmujemy tylko raz. Do Eucharystii\nprzyst\u0119pujemy cz\u0119sto, poniewa\u017c jeste\u015bmy lud\u017ami, kt\u00f3rym zdarza si\u0119, na co dzie\u0144\nobra\u017ca\u0107 Boga. Szukaj\u0105c \u0142aski usprawiedliwienia usi\u0142ujemy zmaza\u0107 win\u0119, dlatego\nmusimy si\u0119 nawr\u00f3ci\u0107, utrudzi\u0107, pokona\u0107 grzech; wszystko to nie b\u0119dzie mog\u0142o\ndzia\u0142a\u0107 przeciw grzechowi, je\u015bli nie dodamy do tego Eucharystii, jedynego leku\nna ludzkie z\u0142o.<\/p>\n\n\n\n S\u0142owa kluczowe<\/strong>: Eucharystia,\nsakrament, usprawiedliwienie, \u0142aska, odpuszczenie grzech\u00f3w, u\u015bwi\u0119cenie,\nodnowienie, <\/p>\n\n\n\n \u0141aska\nusprawiedliwienia urzeczy\u00adwistnia si\u0119 w ca\u0142ej pe\u0142ni w Eucharystii. Wieczerza\nPa\u0144ska jest naturalnym wynikiem dwu sakrament\u00f3w wtajemniczenia\nchrze\u015bcija\u0144skiego: chrztu i bierzmowania, ich owo\u00adcem i najwy\u017cszym\nuwie\u0144czeniem. W tym sakramencie nasza \u201eko\u00admunia\u201d z Chrystusem staje si\u0119\ndoskona\u0142a. Nie spos\u00f3b p\u00f3j\u015b\u0107 dalej ni\u017c Eucharystia ani niczego do niej doda\u0107.<\/p>\n\n\n\n Prawd\u0105 jest, \u017ce w ka\u017cdym\nsakramencie jest obecny Chrystus, po\u00adniewa\u017c to On dzia\u0142a osobi\u015bcie i\nbezpo\u015brednio dla naszego zbawienia; w Eucharystii jednak obecno\u015b\u0107 ta staje si\u0119\ntak rzeczywista i prze\u00adobra\u017caj\u0105ca, \u017ce przeobra\u017ca wierz\u0105cego \u201ewe w\u0142asnej\nsubstancji. B\u0142oto nie jest ju\u017c b\u0142otem: po przyj\u0119ciu formy kr\u00f3lewskiej staje si\u0119\nsamym cia\u0142em kr\u00f3la\u201d[1]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Celem niniejszego artyku\u0142u\njest ukazanie usprawiedliwiaj\u0105cego wymiaru Eucharystii. Sakrament ten posiada\nzar\u00f3wno pozytywny jak i negatywny wymiar. Eucharystia jest sakramentem, kt\u00f3ry\ndokonu\u00adje prawdziwego, stopniowego usprawiedliwienia poprzez przeobra\u017cenie\nca\u0142ego ludzkiego \u201eby\u0107\u201d w zmartwychwsta\u0142ego Chrystusa, co znajdzie uwie\u0144czenie w\nosta\u00adtecznym kr\u00f3lestwie, w kt\u00f3re w\u0142\u0105czone jest ca\u0142e \u017cycie chrze\u015bcija\u0144skie. Jest\nto wspania\u0142a synteza \u0142aski i wsp\u00f3\u0142pracy cz\u0142owieka, \u017cycia sakra\u00admentalnego i\n\u017cycia ascetycznego, liturgii i \u017cycia, tera\u017aniejszo\u015bci i przysz\u0142o\u015bci. <\/p>\n\n\n\n 1.1.\nZjednoczenie z Chrystusem<\/strong><\/p>\n\n\n\n Eucharystia jest sakramentem centralnym. Ma szczeg\u00f3lny\nstatus w\u015br\u00f3d innych sakrament\u00f3w, z jednej strony ze wzgl\u0119du na jej ustanowienie\nbezpo\u015brednio przez Chrystusa, a z drugiej strony \u2013 na to, czego udziela ona\nochrzczonym. Ustanowienie Eucharystii jest wyra\u017anie odnoszone do decyzji Jezusa\nprzed \u015bmierci\u0105, co nie ma miejsca w przypadku innych sakrament\u00f3w[2]<\/a>.\nUdziela ona osobowej obecno\u015bci Jezusa, samego Jego bytu, czego inne sakramenty\nnie realizuj\u0105 w taki spos\u00f3b i w takim samym stopniu[3]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Szukaj\u0105c dogmatycznych implikacji nauki o\nusprawiedliwieniuna gruncie Eucharystii, nietrudno zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w tym\nsakramencie dochodzi do g\u0142osu przede wszystkim pozytywny aspekt\nusprawiedliwienia grzesznika, a mianowicie u\u015bwi\u0119cenie i odnowienie wn\u0119trza\ncz\u0142owieka. Przez sakrament eucharystyczny Chrystus jednoczy ze sob\u0105 ludzi,\nkt\u00f3rzy wierz\u0105 w Niego i kt\u00f3rzy zostali ochrzczeni. \u201eSkutkiem tego sakramentu\ndokonywanym w duszy godnie przyjmuj\u0105cego, jest zjednoczenie cz\u0142owieka z\nChrystusem\u201d[4]<\/a>.\nZ Eucharystii sp\u0142ywa na usprawiedliwionych \u0142aska i z \u201enajwi\u0119ksz\u0105 skuteczno\u015bci\u0105\nprzez ni\u0105 dokonuje si\u0119 u\u015bwi\u0119cenie cz\u0142owieka w Chrystusie i uwielbienie Boga,\nkt\u00f3re jest celem wszystkich dzie\u0142 Ko\u015bcio\u0142a\u201d[5]<\/a>.\nOwe u\u015bwi\u0119caj\u0105ce zjednoczenie, \u017ar\u00f3d\u0142o odnowy[6]<\/a>,\nwychwalanie Boga[7]<\/a>,\nprzebaczenie grzech\u00f3w, misterium eucharystyczne czyni z uczni\u00f3w Jezusa byty,\nkt\u00f3re Duch \u015awi\u0119ty przy\u0142\u0105cza do Jego paschy i uzdatnia do dzi\u0119kczynienia za\nodwag\u0119 daru z siebie[8]<\/a>.\nEucharystia jawi si\u0119 nam jako \u201e\u017ar\u00f3d\u0142o\u201d usprawiedliwienia. Wed\u0142ug Soboru\nFlorenckiego, \u201eskutkiem tego Sakramentu, dokony\u00adwanym w duszy godnie\nprzyjmuj\u0105cego, jest zjednoczenie cz\u0142owieka z Chrystusem. A poniewa\u017c przez \u0142ask\u0119\ncz\u0142owiek zostaje w\u0142\u0105czony w Chry\u00adstusa i \u0142\u0105czy si\u0119 z Jego cz\u0142onkami, st\u0105d\nwynika, \u017ce przez ten sakrament u godnie przyjmuj\u0105cych wzrasta \u0142aska. Wszystkie\nskutki, jakie material\u00adny pokarm i nap\u00f3j wywo\u0142uj\u0105 w \u017cyciu cielesnym:\nutrzymanie, wzmocnie\u00adnie, regeneracja i rado\u015b\u0107 – ten sakrament dokonuje w\nstosunku do \u017cycia duchowego. Jak m\u00f3wi papie\u017c Urban, odnawiamy w nim wdzi\u0119cz\u00adn\u0105\npami\u0119\u0107 naszego Zbawiciela, odrywamy si\u0119 od z\u0142ego, umacniamy w dobrym, doznajemy\nwzrostu cn\u00f3t i \u0142ask\u201d[9]<\/a>.\nMagisterium podaje tak\u017ce zasad\u0119 zespalaj\u0105c\u0105 zbawcze owoce Eucharystii,\ntwierdz\u0105c niemal nieustannie, i\u017c daje ona cnoty, \u0142ask\u0119 jedno\u015bci i mi\u0142o\u015bci[10]<\/a>,\na to dlatego, \u017ce \u0142aska ta wynika bezpo\u015brednio z tre\u015bci i sensu tego\u017c sakramentu,\nkt\u00f3ry – jak by\u0142a ju\u017c o tym mowa – jest obecno\u015bci\u0105 Ofiary Pana, z\u0142o\u017conej Bogu\nOjcu na wykupienie ludzi. Twierdzenie to opiera si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na \u015bwiadomo\u015bci\nwielokrotnie wypowiadanej, a mianowicie, \u017ce skuteczno\u015b\u0107 Ofiary eucharystycznej\njest taka sama jak Ofiary krzy\u017ca[11]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Zasadniczym aspektem \u0142aski sakramentalnej w Eucharystii\njest zatem sprawianie bardzo \u015bcis\u0142ego i za\u017cy\u0142ego zjednoczenia z Chrystusem,\nkt\u00f3re istnieje ju\u017c i dzia\u0142a w formie zacz\u0105tk\u00f3w w cz\u0142owieku ochrzczo\u00adnym, a\nzostaje wzmocnione darami Ducha \u015awi\u0119tego[12]<\/a>\nw sakramencie bierzmowania. M\u00f3wi o tym wyra\u017anie definicja usprawiedliwienia, w\nkt\u00f3rej czytamy, \u017ce dzi\u0119ki usprawiedliwieniu cz\u0142owiek zostaje odnowiony i\nu\u015bwi\u0119cony wewn\u0119trznie, a dzieje si\u0119 to przez dobrowolne przyj\u0119cie \u0142aski i\ndar\u00f3w, st\u0105d cz\u0142owiek staje si\u0119 z niesprawiedliwego sprawiedliwy, z\nnieprzyjaciela (Bo\u017cego) przyjacielem, aby by\u0142 dziedzicem wed\u0142ug nadziei \u017cycia\nwiecznego[13]<\/a>.\nChrystus si\u0119 nam oddaje wraz ze swoim w\u0142asnym \u017cyciem, staraj\u0105c si\u0119 nas podnie\u015b\u0107\ni przeobrazi\u0107 we w\u0142asnej sferze istnienia[14]<\/a>.\nSta\u00adj\u0105c si\u0119 naszym podtrzymaniem i odnowieniem, poci\u0105ga nas do swojej s\u0142u\u017cby,\numacniaj\u0105c w nas wiar\u0119, nadziej\u0119 i mi\u0142o\u015b\u0107. W Eucharystii mamy tak\u017ce komuni\u0119\nwyj\u0105tkow\u0105, albowiem daj\u0105c nam Jezusa osobowo, cho\u0107 pod postaciami chleba i\nwina, ustala ona jak najbardziej realn\u0105 i mo\u017cli\u00adwie \u015bcis\u0142\u0105 wi\u0119\u017a cz\u0142owieka z\nBogiem w S\u0142owie Wcielonym, a w konse\u00adkwencji tak\u017ce ze wszystkimi lud\u017ami\nposilaj\u0105cymi si\u0119 Eucharysti\u0105. Jak bowiem s\u0142usznie zauwa\u017ca M. J. Scheeben:\n\u201ePrzez przemian\u0119 chleba Chrystus w\u0142a\u015bciwie nas przyjmuje wirtualnie w swoje\ncia\u0142o, gdy\u017c chleb symbolizuje nasze cia\u0142a, kt\u00f3rych jest pokarmem i kt\u00f3re go asymi\u00adluj\u0105.\nPrzez przemian\u0119 chleba jako od\u017cywiaj\u0105cej nas substancji Chrystus pod pewnym\nwzgl\u0119dem przemienia nas w swoje cia\u0142o\u201d[15]<\/a>.\nW ramach gestu sakramentalnego dokonuje si\u0119 wi\u0119c rzeczywi\u015bcie to, co on ozna\u00adcza\ni na co wskazuje. Chrystus staje si\u0119 jedno\u015bci\u0105 z nami, komunikuje siebie w\nznaku dla naszego \u017cycia z takim odniesieniem ontycznym, kt\u00f3re jest i pozostanie\nna zawsze tajemnic\u0105, ale dog\u0142\u0119bnie prawdziw\u0105, cho\u0107 niewyobra\u017caln\u0105[16]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Eucharystia jest pokarmem\nduchowym, umacniaj\u0105cym nas we\u00adwn\u0119trznie i posilaj\u0105cym, tak, by\u015bmy \u017cyli \u017cyciem\nPana. Jest ponadto le\u00adkarstwem wyzwalaj\u0105cym nas z win codziennych i chroni\u0105cym\nprzed pope\u0142nieniem grzechu \u015bmiertelnego. Jest tak\u017ce dzia\u0142aj\u0105cym ju\u017c w nas\npocz\u0105tkiem przysz\u0142ej chwa\u0142y i szcz\u0119\u015bcia wiecznego, do kt\u00f3rego jeste\u015bmy przeznaczeni[17]<\/a>.\nS\u0105 to z istoty swej te same owoce, jakie m\u0119ka Chrystusa da\u0142a ca\u0142emu \u015bwiatu, a\nkt\u00f3re dzi\u0119ki Sakramentowi staj\u0105 si\u0119 obecne we wszystkich przyjmuj\u0105cych Cia\u0142o i\nKrew Pana. Otrzymuje si\u0119 je, poniewa\u017c z woli Chrystusa Eucharystia jest – jak\nm\u00f3wi Sob\u00f3r Try\u00addencki – \u201esymbolem tego \u00abcia\u0142a\u00bb, kt\u00f3rego On sam jest \u00abG\u0142ow\u0105\u00bb (1\nKor 11,3; Ef 5,23), z kt\u00f3rym nas – jako cz\u0142onki – chcia\u0142 z\u0142\u0105czy\u0107 tak \u015bcis\u0142ym\nw\u0119z\u0142em wiary, nadziei i mi\u0142o\u015bci, \u017ceby\u015bmy \u00abwszyscy to samo m\u00f3wili, a nie by\u0142o\nw\u015br\u00f3d nas rozdwojenia\u00bb (1 Kor 1,10)[18]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n M.J. Scheeben odno\u015bnie\n\u0142aski, jak\u0105 otrzymujemy w Naj\u00ad\u015bwi\u0119tszym Sakramencie, stwierdza: \u201eUczestniczenie\nw Eucharystii, czyli Komunii \u015bw. dokonuje przede wszystkim naszej inkorporacji\nw Chry\u00adstusa i konsekwentnie niesie z sob\u0105 to wszystko, co si\u0119 z t\u0105 inkorpo\u00adracj\u0105\nw spos\u00f3b naturalny wi\u0105\u017ce… Powiedzia\u0142 wprawdzie Zbawiciel, \u017ce \u00abcia\u0142o moje\nprawdziwie jest pokarmem, a krew moja prawdziwie jest napojem\u00bb, ale powiedzia\u0142\ntak\u017ce, \u017ce \u00abKto spo\u017cywa moje Cia\u0142o i pije moj\u0105 Krew, trwa we mnie, a Ja w nim\u00bb\n(J 6,56)… W wypad\u00adku Eucharystii… nie tylko dlatego powinni\u015bmy pragn\u0105\u0107\nBoga-cz\u0142o\u00adwieka, a\u017ceby zaczerpn\u0105\u0107 z Niego \u017cyciodajn\u0105 moc, ale \u017ceby posiada\u0107 Go\nw Jego osobie i Nim si\u0119 radowa\u0107. W\u0142a\u015bnie przez t\u0119 \u017cywotn\u0105 moc, jakiej nam\nudziela, powinni\u015bmy Go w \u017cywym u\u015bcisku obj\u0105\u0107 i po\u00adsi\u0105\u015b\u0107\u201d[19]<\/a>.\nUsprawiedliwiaj\u0105ce owoce Wieczerzy Pa\u0144skiej wyprowadza si\u0119 wi\u0119c z tego, czym\njest sam Sakrament: Chrystus oddaje swoje \u017cycie Ojcu za nas w m\u0119ce, a obecnie,\nprzychodz\u0105c sakramentalnie do cz\u0142owieka, sprawia w nas powi\u0119kszenie \u017cycia i\nzjednoczenia ze Sob\u0105. Skutki ukazuj\u0105 si\u0119 i ak\u00adtualizuj\u0105 w spos\u00f3b, w jaki ten\nSakrament jest sprawowany: pod po\u00adstaci\u0105 pokarmu i napoju. Jest on\npodtrzymaniem, zjednoczeniem, rozwojem, naprawieniem z\u0142a i smakiem \u017cycia[20]<\/a>.\nCia\u0142o Chrystusa zostaje wydane za nas. Jest to nawi\u0105zanie do wydarzenia z Golgoty,\nmiejsca gdzie dokona\u0142o si\u0119 nasze usprawiedliwienie. Podobnie Krew za nas wylana\nna odpuszczenie grzech\u00f3w daje nam Tego, kt\u00f3ry usprawiedliwia. Mamy tu do\nczynienia ze zwi\u0105zkiem obecno\u015bci Chrystusa w Eucharystii z usprawiedliwieniem.\nSkoro na zasadzie antonomazji Eucharystia to Chrystus, a Chrystus jest\nSprawiedliwo\u015bci\u0105, to Eucharystia te\u017c usprawiedliwia. Wskazuj\u0105 na to owoce Komunii\n\u015bwi\u0119tej.<\/p>\n\n\n\n Przyst\u0119powa\u0107\ndo Komunii \u015bwi\u0119tej oznacza przyjmowa\u0107 samego Chrystusa, kt\u00f3ry ofiarowa\u0142 si\u0119 za\nnas[21]<\/a>.\nWielu wierz\u0105cych uto\u017csamia Komuni\u0119 \u015bwi\u0119t\u0105, jako fizyczne przyj\u0119\u00adcie postaci\nchleba i wina, czyli Cia\u0142a i Krwi Pa\u0144skiej, z ca\u0142ym tematem Eucharystii.\nTymczasem Komunia \u015bwi\u0119ta jest w aspekcie litur\u00adgicznym jedynie nawi\u0105zaniem\nsakramentalnego kontaktu z Eucharysti\u0105, jakkolwiek kontakt ten dope\u0142nia\nEucharysti\u0119[22]<\/a>.\nKomunia \u015bwi\u0119ta jest najdoskonalszym przypadkiem spotkania chrze\u015bcijan z Jezusem\nChrystu\u00adsem. Jest to spotkanie szczeg\u00f3lne i jedyne w swoim rodzaju – na \u017cywo z\nca\u0142\u0105 Osob\u0105 Chrystusa poprzez Jego Cia\u0142o i Krew, z ca\u0142\u0105 histori\u0105 Jezusa i z Jego\negzystencj\u0105 niebiesk\u0105, a poprzez Jezusa z ca\u0142\u0105 Tr\u00f3jc\u0105 \u015awi\u0119t\u0105[23]<\/a>.\nSpotkanie to polega na osobowym zespoleniu si\u0119 \u201eosob\u0105 w osob\u0119\u201d. Szczeg\u00f3lnie\nprzez nie umacnia si\u0119 nasze dzieci\u0119ctwo Ojca Niebieskiego. Cz. S. Bartnik\nzauwa\u017ca, \u017ce: \u201espotkanie osobowe sk\u0142ada si\u0119 z wielu pasm: pasmo wiary daj\u0105cej\nduchowe poznanie i wst\u0119p do zbawienia, pasmo mi\u0142o\u015bci stwarzaj\u0105cej cz\u0142owieka na\nnowo, wprowadza\u00adj\u0105cej \u0142ad na miejsce pierwotnego \u201echaosu\u201d i aktualizuj\u0105cej\nnasze dzia\u0142anie, pasmo pewnej biernej i czynnej \u201e\u0142aski eucharystycznej\u201d, pasmo\n\u0142aski u\u015bwi\u0119\u00adcaj\u0105cej, indywidualnej i spo\u0142ecznej, pasmo \u0142aski \u017cycia i dzia\u0142ania\nsakramen\u00adtalnego oraz pasmo spe\u0142niania si\u0119 osobowego w \u017cyciu osobistym i\neklezjal\u00adnym. S\u0142owem – Komunia \u015bwi\u0119ta daje nam niejako bezpo\u015brednie i realne\ndoznanie rzeczywisto\u015bci Jezusa Chrystusa i Jego dzie\u0142a odkupie\u0144czego\u201d[24]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Jezus pragnie,\naby Jego uczniowie przyjmowali Go w sakramencie Eucharystii: \u201eZaprawd\u0119,\nzaprawd\u0119, powiadam wam: Je\u017celi nie b\u0119dziecie spo\u017cywali Cia\u0142a Syna Cz\u0142owieczego\ni nie b\u0119dziecie pili Krwi Jego, nie b\u0119dziecie mieli \u017cycia w Sobie\u201d (J 6, 53). Odpowiadaj\u0105c\nna zaproszenie Jezusa, cz\u0142owiek musi przygotowa\u0107 si\u0119 do tej wielkiej i \u015bwi\u0119tej\nchwili. Dlatego Aposto\u0142 Narod\u00f3w wzywa do rachunku sumienia: \u201eKto spo\u017cywa chleb\nlub pije kielich Pa\u0144ski niegodnie, winny b\u0119dzie Cia\u0142a i Krwi Pa\u0144skiej. Niech\nprzeto cz\u0142owiek baczy na siebie samego, spo\u017cywaj\u0105c ten chleb i pij\u0105c z tego\nkielicha. Kto bowiem spo\u017cywa i pije, nie zwa\u017caj\u0105c na Cia\u0142o Pa\u0144skie, wyrok sobie\nspo\u017cywa i pije\u201d (1 Kor 11, 27-29). Ka\u017cdy, kto jest w stanie grzechu ci\u0119\u017ckiego,\nprzed przyj\u0119ciem Komunii powinien przyst\u0105pi\u0107 do sakramentu pojednania. Inaczej\nKomunia by\u0142aby czym\u015b antyeucharystycznym. Do Sto\u0142u Pa\u0144skiego mog\u0105 przyst\u0105pi\u0107 tylko\nchrze\u015bcijanie wolni od \u015bwiadomego grzechu \u015bmiertelnego, kar ko\u015bcielnych (ekskomuniki\ni interdyktu), nie\u017cyj\u0105cy w jawnym grzechu ci\u0119\u017ckim (np. konkubinacie) i\npublicznie nieuznani za niegodnych[25]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Komunia\n\u015bwi\u0119ta przyjmowana jest najcz\u0119\u015bciej tylko pod postaci\u0105 chleba, ale nawet pod jedn\u0105\npostaci\u0105 przyjmuj\u0105cy ten sakrament otrzymuj\u0105 ca\u0142y owoc \u0142aski Eucharystii. \u201eZe\nwzgl\u0119du na wymow\u0119 znaku Komunia \u015bwi\u0119ta nabiera pe\u0142niejszego wyrazu, gdy jest\nprzyjmowana pod obiema postaciami. W tej bowiem formie ukazuje si\u0119 w\ndoskonalszym \u015bwietle znak Uczty eucharystycznej\u201d[26]<\/a>.\nZa Katechizmem Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego<\/em> mo\u017cemy poda\u0107 poszczeg\u00f3lne owoce\nKomunii \u015bwi\u0119tej. Komunia \u015bwi\u0119ta pog\u0142\u0119bia nasze zjednoczenie z Chrystusem.\nPierwszym owocem przyjmowania Eucharystii w Komunii jest g\u0142\u0119bokie zjednoczenie\nz Chrystusem Jezusem, kt\u00f3ry powiedzia\u0142: \u201eKto spo\u017cywa moje Cia\u0142o i Krew moj\u0105\npije, trwa we Mnie, a Ja w nim\u201d (J 6, 56)[27]<\/a>.\nUczta eucharystyczna jest podstaw\u0105 \u017cycia w Chrystusie: \u201eJak Mnie pos\u0142a\u0142 \u017cyj\u0105cy\nOjciec, a Ja \u017cyj\u0119 przez Ojca, tak i ten, kto Mnie spo\u017cywa, b\u0119dzie \u017cy\u0142 przeze\nMnie\u201d (J 6, 57). Komunia \u015bwi\u0119ta w przedziwny spos\u00f3b dokonuje w naszym \u017cyciu\nduchowym tego, czego pokarm materialny w \u017cyciu cielesnym. Przyjmowanie w\nKomunii Cia\u0142a Chrystusa Zmartwychwsta\u0142ego, \u201eo\u017cywionego i o\u017cywiaj\u0105cego Duchem\n\u015awi\u0119tym\u201d, podtrzymuje, pog\u0142\u0119bia i odnawia \u017cycie \u0142aski otrzymane na chrzcie.\nWzrost \u017cycia chrze\u015bcija\u0144skiego potrzebuje pokarmu Komunii eucharystycznej,\nChleba naszej pielgrzymki, a\u017c do chwili \u015bmierci, gdy zostanie nam udzielony\njako Wiatyk[28]<\/a>.\nKomunia chroni nas przed grzechem. Cia\u0142o Chrystusa, kt\u00f3re przyjmujemy w\nKomunii, jest \u201eza nas wydane\u201d; Krew, kt\u00f3r\u0105 pijemy, jest \u201ewylana za wielu na\nodpuszczenie grzech\u00f3w\u201d. Dlatego Eucharystia nie mo\u017ce jednoczy\u0107 nas z\nChrystusem, nie oczyszczaj\u0105c nas r\u00f3wnocze\u015bnie z pope\u0142nionych grzech\u00f3w i nie\nzachowuj\u0105c nas od grzech\u00f3w w przysz\u0142o\u015bci. Jak pokarm cielesny s\u0142u\u017cy do\nprzywracania utraconych si\u0142, tak Eucharystia umacnia mi\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3ra s\u0142abnie w\n\u017cyciu codziennym, a o\u017cywiona mi\u0142o\u015b\u0107 g\u0142adzi grzechy powszednie. Chrystus, daj\u0105c\nnam siebie, o\u017cywia nasz\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 i uzdalnia nas do uwolnienia si\u0119 od\nnieuporz\u0105dkowanych przywi\u0105za\u0144 do stworze\u0144; sprawia tak\u017ce, \u017ce zakorzeniamy si\u0119 w\nNim. Eucharystia przez mi\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 w nas rozpala, \u201ezachowuje nas od\nprzysz\u0142ych grzech\u00f3w \u015bmiertelnych\u201d. Im bardziej uczestniczymy w \u017cyciu Chrystusa\ni pog\u0142\u0119biamy przyja\u017a\u0144 z Nim, tym trudniej jest nam zerwa\u0107 wi\u0119\u017a z Nim przez\ngrzech \u015bmiertelny. Celem Eucharystii nie jest jednak odpuszczenie grzech\u00f3w\n\u015bmiertelnych. Jest ono w\u0142a\u015bciwe dla sakramentu pojednania. Eucharystia jest\nnatomiast sakramentem tych, kt\u00f3rzy pozostaj\u0105 w pe\u0142nej komunii z Ko\u015bcio\u0142em.\nJedno\u015b\u0107 Cia\u0142a Mistycznego: Eucharystia tworzy Ko\u015bci\u00f3\u0142. Ci, kt\u00f3rzy przyjmuj\u0105\nEucharysti\u0119, s\u0105 \u015bci\u015blej zjednoczeni z Chrystusem, a tym samym Chrystus \u0142\u0105czy\nich ze wszystkimi wiernymi w jedno Cia\u0142o, czyli Ko\u015bci\u00f3\u0142. Komunia odnawia,\numacnia i pog\u0142\u0119bia wszczepienie w Ko\u015bci\u00f3\u0142, dokonane ju\u017c w sakramencie chrztu[29]<\/a>.\nPrzez chrzest zostali\u015bmy wezwani, by tworzy\u0107 jedno Cia\u0142o. Eucharystia\nurzeczywistnia to wezwanie: \u201eKielich b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa, kt\u00f3ry b\u0142ogos\u0142awimy, czy\u017c\nnie jest udzia\u0142em we Krwi Chrystusa? Chleb, kt\u00f3ry \u0142amiemy, czy\u017c nie jest\nudzia\u0142em w Ciele Chrystusa? Poniewa\u017c jeden jest chleb, przeto my, liczni,\ntworzymy jedno Cia\u0142o. Wszyscy bowiem bierzemy z tego samego chleba\u201d (1 Kor 10,\n16-17) (por. KKK 1391-1396)[30]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Wa\u017cnym aspektem \u0142aski\nsakramentalnej w Eucharystii jest za\u00adtem sprawianie bardzo \u015bcis\u0142ego i za\u017cy\u0142ego\nzjednoczenia z Chrystusem, kt\u00f3re istnieje ju\u017c i dzia\u0142a w formie zacz\u0105tkowej w\ncz\u0142owieku ochrzczo\u00adnym, a zostaje wzmocnione darami Ducha \u015awi\u0119tego w sakramencie\nbierzmowania. <\/p>\n\n\n\n Istnieje jeszcze inny\naspekt \u0142aski sakramentalnej, \u015bci\u015ble zespolony z pierwszym i nieod\u0142\u0105czny od\nniego. \u201ePrzekazuj\u0105c swoje \u017cycie b\u0119d\u0105ce podtrzymaniem naszego, Chrystus zespala\nmi\u0119dzy sob\u0105 wiernych jako cz\u0142onki jednego cia\u0142a. \u0141aska Eucharystii sprawia, \u017ce\njedno\u015b\u0107 cia\u0142a Chrystusowego, utworzonego z ludzi ochrzczonych i bierzmowanych,\nstaje si\u0119 bardziej \u015bcis\u0142a i czynna, dzia\u0142aj\u0105ca. Wymagana przez Chry\u00adstusa u\nwierz\u0105cych jedno\u015b\u0107 pozwala im na przekazywanie innym \u017cycia Bo\u017cego i staje si\u0119\nznakiem, aby \u015bwiat uwierzy\u0142 (por. J 10, 9-17; 15, 1\u00ad-11; 17, 20-23). Jedno\u015b\u0107\nwierz\u0105cych w Chrystusa jest jednym z istot\u00adnych owoc\u00f3w ]ego zbawczej \u015bmierci i\nzmartwychwstania, otrzymy\u00adwanym sakramentalnie podczas udzia\u0142u w Stole\neucharystycznym. Celebrowanie Ofiary eucharystycznej i komunia z ni\u0105 \u015bci\u015ble\nzwi\u0105zana wyra\u017caj\u0105 oraz sprawiaj\u0105 jedno\u015b\u0107 eklezjaln\u0105 przede wszystkim w\u015br\u00f3d os\u00f3b\nuczestnicz\u0105cych w tym \u015bwi\u0119tym obrz\u0119dzie, ale tak\u017ce w ca\u0142ym Ko\u015bciele. Przecie\u017c\njedno\u015b\u0107 ludu Bo\u017cego jest tym dobrem, kt\u00f3re wzrasta za ka\u017cdym razem, gdy wierni\nsi\u0119 spotykaj\u0105 w imi\u0119 Jezusa Chrystusa. Powodem, dla kt\u00f3rego Eucharystia oznacza\ni o\u017cywia jedno\u015b\u0107 Ko\u015bcio\u00ad\u0142a oraz zespolenie jego cz\u0142onk\u00f3w mi\u0119dzy sob\u0105, jest\nwsp\u00f3lne posiada\u00adnie Jezusa w formie sakramentalnej; to w\u0142a\u015bnie stanowi racj\u0119\nich wzajemnej jedno\u015bci oraz jedno\u015bci ich \u017cycia\u201d[31]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n \u0141aska Eucharystii jednoczy\nr\u00f3wnie\u017c ochrzczonych mi\u0119dzy sob\u0105. Jest \u201ew\u0119z\u0142em mi\u0142o\u015bci\u201d[32]<\/a>.\nChrystus w tym sakramencie udziela siebie, daje chrze\u015bcijanom \u201eca\u0142kowite\nw\u0142\u0105czenie\u201d[33]<\/a>\nw swe Cia\u0142o i jedno\u015b\u0107 Ludu Bo\u017cego, kt\u00f3rej \u201estosownym znakiem i cudown\u0105\nprzyczyn\u0105 jest ten Naj\u015bwi\u0119tszy Sakrament\u201d[34]<\/a>.\nOmawiaj\u0105c pozytywne skutki usprawiedliwienia zawarte w Eucharystii i maj\u0105c na\nuwadze jej zasad\u0119 jednocz\u0105c\u0105, mo\u017cna wymieni\u0107 g\u0142\u00f3wne skutki Naj\u015bwi\u0119tszego\nSakramentu, podawane przez Magisterium i Tra\u00addycj\u0119[35]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Dzi\u0119ki temu cz\u0142owiek\ndzia\u0142a jako byt nowy, jakim jest ju\u017c faktycznie posiadany przez Chrystusa i\ndlatego w\u0142a\u015bnie pozostaj\u0105cy w \u015bcis\u0142ym zespoleniu \u017cyciowym ze wszystkimi lud\u017ami,\nkt\u00f3rzy stali si\u0119 wierz\u0105cymi uczniami Jezusa. Ochrzczeni wchodz\u0105 w ten spos\u00f3b w\nbezpo\u015bredni\u0105 komuni\u0119 z Bogiem obecnym w historii jako Odkupiciel, kt\u00f3ry jako\n\u017bywy oddaje si\u0119 wci\u0105\u017c za nas.<\/p>\n\n\n\n Dzi\u0119ki temu wsp\u00f3lnemu\nposiadaniu Jezusa wierni stanowi\u0105 Ko\u015bci\u00f3\u0142 – cz\u0119\u015b\u0107 ludzko\u015bci zespolonej wyra\u017anie\ni obiektywnie wok\u00f3\u0142 Jego Ofiary i Jego mi\u0142o\u015bci. Ko\u015bci\u00f3\u0142 sta\u0142 si\u0119 tym samym\nzdolny wielbi\u0107 Ojca razem z Panem i \u017cy\u0107 w mi\u0142o\u015bci. Wypada ponadto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce\nw celebrowa\u00adniu Wieczerzy Pa\u0144skiej Ko\u015bci\u00f3\u0142 urzeczywistnia konkretnie i\nhistorycz\u00adnie sw\u00f3j byt jako cia\u0142a Chrystusowego, przed\u0142u\u017cenia i ci\u0105g\u0142o\u015bci\ndzie\u0142a Odkupienia.<\/p>\n\n\n\n Trzeba przyzna\u0107 racj\u0119 Y.\nSpiterisowi, kiedy naucza, \u017ce to, co: \u201edogmat chalcedo\u0144ski orzeka o Chrystusie,\nw Eucharystii sprawdza si\u0119 w pewnym sensie r\u00f3wnie\u017c w cz\u0142owieku. Sob\u00f3r ten uczy\nbowiem, \u017ce natura Boska i natura ludzka s\u0105 z\u0142\u0105czone nieroz\u00addzielnie i bez\npomieszania; stworzenie, nie przestaj\u0105c by\u0107 stworze\u00adniem, \u0142\u0105czy si\u0119\nniepodzielnie z Niestworzonym. Przyjmuj\u0105c w Eu\u00adcharystii Chrystusa,\nuczestniczymy w jedno\u015bci przeobra\u017caj\u0105cej to, co ludzkie, w to, co Boskie, natura\nludzka podlega \u201eprzeb\u00f3stwieniu\u201d. Chrystus, \u201eb\u0119d\u0105c Bogiem, zst\u0119puje na ziemi\u0119,\nlecz z ziemi prowadzi nas do g\u00f3ry, staje si\u0119 cz\u0142owiekiem, a cz\u0142owiek zostaje\nprzeb\u00f3stwio\u00adny\u201d[36]<\/a>.\nPrzeb\u00f3stwienie, kt\u00f3re jest finalnym etapem usprawiedliwienia, jest mo\u017cliwe dlatego,\n\u017ce uczestnicz\u0105c w jednym ciele i jednej krwi ludzkiej, przyjmujemy w duszy Boga[37]<\/a>.\n\u201eJasne jest wi\u0119c, \u017ce Chrystus wst\u0119puje w nas i stapia si\u0119 z nami, ale\nzmieniaj\u0105c nas i przeobra\u017caj\u0105c w siebie, tak jak kropla wody pogr\u0105\u017cona w\nbezkresnym oceanie wonnego olejku\u201d[38]<\/a>.\nTo w\u0142a\u015bnie w tym sakramencie dokonuje si\u0119 oblubie\u0144cze zespolenie ludzko\u015bci z\nChrystusem, dlatego Ko\u015bci\u00f3\u0142 i Chrystus staj\u0105 si\u0119 \u201ejednym cia\u0142em\u201d i Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest\nprawdziwie \u201ecia\u00ad\u0142em Chrystusa\u201d[39]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Usprawiedliwienie w\nEucharystii ma szczeg\u00f3lny status. Wieczerza Pa\u0144ska jest sakramentem\nzak\u0142adaj\u0105cym najbardziej ze wszystkich nasz\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119. Pozytywny wymiar\nusprawiedliwienia w tym sakramencie ujawnia si\u0119 w odnowieniu i u\u015bwi\u0119ceniu\nwn\u0119trza cz\u0142owieka, w jego wewn\u0119trznej przemianie. Przemiana dokonana przez\nEucharysti\u0119 przenika wysi\u0142ek ludzki, dlatego w Boskiej Liturgii nie chodzi\nzwyczajnie o popraw\u0119 etyczn\u0105 cz\u0142owieka, ale o jego udoskonalenie ontologiczne.\nCz\u0142owiek przeob\u00adra\u017cony w Chrystusa wsp\u00f3\u0142pracuje z Nim, aby usun\u0105\u0107 resztki\n\u201ez\u0142ego nawyku\u201d[40]<\/a>,\nnie pozwalaj\u0105cego, aby zaja\u015bnia\u0142o w nim \u017cycie w Chry\u00adstusie. Nie chodzi ju\u017c o\nsamotny trud poprawy: Chrystus, kt\u00f3ry w Eucharystii staje si\u0119 jednym w nas,\nstaje si\u0119 tak\u017ce naszym oczy\u00adszczeniem i \u201enaszym towarzyszem walki\u201d[41]<\/a>.\nNagrod\u0105 za t\u0119 walk\u0119 nie jest zwyk\u0142a czysto\u015b\u0107 wewn\u0119trzna, ale co\u015b znacznie\nwi\u0119kszego, to w\u0142a\u015bnie \u201echleb \u017cycia staje si\u0119 nasz\u0105 nagrod\u0105\u201d[42]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Usprawiedliwiaj\u0105cy wymiar\nEucharystii uwidacznia si\u0119 we wzro\u015bcie \u015bwi\u0119to\u015bci tych, kt\u00f3rzy do niego\nprzyst\u0119puj\u0105. To, co nazywamy \u015bwi\u0119to\u015bci\u0105 chrze\u015bcijanina, nie jest owo\u00adcem\nludzkiego wysi\u0142ku; to eucharystyczny Chrystus stopniowo opa\u00adnowuje\n\u201ewtajemniczonego\u201d: \u201eW ten spos\u00f3b zw\u0142aszcza \u015bwi\u0119ci staj\u0105 si\u0119 \u015bwi\u0119ci i\nb\u0142ogos\u0142awieni, poniewa\u017c s\u0105 zjednoczeni ze \u015awi\u0119tym i z B\u0142ogos\u0142awionym\u201d[43]<\/a>.\nTa \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 o charakterze ontologiczno-eu\u00adcharystycznym zmienia si\u0119 w \u015bwi\u0119to\u015b\u0107\negzystencjaln\u0105: chrze\u015bcijanin, kt\u00f3ry staje si\u0119 jednym z Chrystusem, w\nEucharystii powinien od\u00adzwierciedla\u0107 na co dzie\u0144 \u017cycie Chrystusa, kt\u00f3re sta\u0142o\nsi\u0119 ju\u017c jego \u017cyciem. W Wieczerzy Pa\u0144skiej Chrystus \u201ejest nasz bardziej, ni\u017c my\nnale\u017cymy do samych siebie. Jest naprawd\u0119 nasz, poniewa\u017c zostali\u015bmy ustanowieni\ncz\u0142onkami i dzie\u0107mi i mamy wsp\u00f3lne z Nim cia\u0142o, krew i Ducha (…), dlatego\nwszyscy jeste\u015bmy zobowi\u0105zani \u017cy\u0107 nowym \u017cyciem w Chrystusie i dawa\u0107 dow\u00f3d zgod\u00adnej\nz nim sprawiedliwo\u015bci\u201d[44]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n 1.2. Przeb\u00f3stwiaj\u0105ce zjednoczenie z Bogiem<\/strong><\/p>\n\n\n\n Eucharystia, przetwarzaj\u0105c nasz\u0105 \u015bmiertelno\u015b\u0107 moc\u0105\nnie\u015bmiertelno\u015bci Chrystusa, jest warunkiem niemal biologicznym, kt\u00f3ry pozwala\nnam odpowiedzie\u0107 na wezwanie: \u201eprzyobleczcie si\u0119 w Pana Jezusa Chrystusa\u201d (Rz\n13, 14). Chrystus bowiem nie jest nigdy zewn\u0119trznym tylko wzorem, do kt\u00f3rego\ncz\u0142owiek stara si\u0119 upodobni\u0107 przez wysi\u0142ek moralny, w ujemnym znaczeniu, jaki\nczasem nadaje si\u0119 temu s\u0142owu. On jest Wzorem Wzor\u00f3w, najwy\u017csz\u0105 Form\u0105, na kt\u00f3rej\nobraz jeste\u015bmy stworzeni i przetwarzani, i kt\u00f3rej rysy musimy odkrywa\u0107 w spos\u00f3b\n\u017cywotny, uczestnicz\u0105c przede wszystkim w Jego zmartwychwstaniu, zawartym w\nEucharystii. Eucharystia, przez swoj\u0105 usprawiedliwiaj\u0105c\u0105 i o\u017cywiaj\u0105c\u0105 moc,\nwarunkuje nasz\u0105 duchow\u0105 przemian\u0119 na obraz Chrystusa[45]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Jest nieporozumieniem i prowadzi do b\u0142\u0119du\ntwierdzenie, \u017ce szczytowym punktem celebracji usprawiedliwienia w Eucharystii\njest \u201eprzeistoczenie\u201d. W tej dziedzinie bardziej powinni\u015bmy raczej na\u015bladowa\u0107\n\u015bw. Paw\u0142a. Z ca\u0142\u0105 zaci\u0119to\u015bci\u0105 obstawa\u0142 on przy tym, \u017ce szczytowym punktem,\npunktem docelowym przyj\u015bcia Jezusa Chrystusa, sensem Eucharystii jest Komunia,\nzjednoczenie G\u0142owy i cz\u0142onk\u00f3w, koinonia<\/em> z Nim, jedno\u015b\u0107 Chrystusa w\nchrze\u015bcijanach \u2013 i \u017ce to przemienienie, przeistoczenie, przeistoczenie\negoistycznych, grzesznych ludzi w uj\u0119te Duchem dzieci Ojca, przeobra\u017cenie\nodosobnionych jednostek we wsp\u00f3lnot\u0119 mi\u0142uj\u0105cych braci i si\u00f3str zupe\u0142nie\ns\u0142usznie musi by\u0107 nazwane docelowym i szczytowym punktem pos\u0142annictwa Chrystusa\ni Jego przyj\u015bcia w Eucharystii[46]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Komunia\n\u015bwi\u0119ta \u2013 cielesne z\u0142\u0105czenia cz\u0142owieka z Bogiem \u2013 przeb\u00f3stwia nas i powoduje\nnasze zjednoczenie z Bogiem. Nie uchodzi niczyjej uwagi, \u017ce Boska Eucharystia\nnadaje chrze\u015bcija\u0144skiemu ludowi godno\u015b\u0107, kt\u00f3rej niepodobna nale\u017cycie oceni\u0107[47]<\/a>.\nNigdy nie b\u0119dziemy w stanie ludzkim j\u0119zykiem wyrazi\u0107 wielko\u015bci i dostoje\u0144stwa,\njakie ka\u017cdy z nas prze\u017cywa jednocz\u0105c si\u0119 z Bogiem podczas Komunii \u015bwi\u0119tej[48]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Cz\u0142owiek jest\nw pe\u0142ni cz\u0142owiekiem, gdy \u017cyje w Bogu i w Komunii z Nim. Dlatego \u015bw. Pawe\u0142\npisze: \u201eWasze \u017cycie jest ukryte z Chrystusem w Bogu\u201d (Kol 3, 3)[49]<\/a>.\nPan staje si\u0119 \u017certw\u0105 w ofierze Mszy \u015bw., \u201egdy zaczyna by\u0107 sakramentalnie obecny\njako duchowy pokarm wiernych pod postaciami chleba i wina\u201d. I w tym celu\nChrystus powierzy\u0142 Ko\u015bcio\u0142owi t\u0119 ofiar\u0119, by wierni uczestniczyli w niej tak\nduchowo przez wiar\u0119 i mi\u0142o\u015b\u0107, jak i sakramentalnie przez uczt\u0119 Komunii \u015bwi\u0119tej[50]<\/a>.\nUczestnictwo za\u015b w Wieczerzy Pa\u0144skiej jest zawsze zespoleniem z Chrystusem,\nwydaj\u0105cym si\u0119 za nas na ofiar\u0119[51]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Usprawiedliwiaj\u0105cy\naspekt Eucharystii realizuje si\u0119 w odnowieniu obrazu i podobie\u0144stwa Bo\u017cego w\ncz\u0142owieku. Przed upadkiem cz\u0142owieka mi\u0119dzy \u201enatur\u0105\u201d a \u201e\u0142ask\u0105\u201d nie by\u0142o \u017cadnej\nsprzeczno\u015bci, ale wzajemna zgodno\u015b\u0107, wzajemna komunia. Nadprzyrodzono\u015b\u0107 by\u0142a\nprawdziw\u0105 natur\u0105 cz\u0142owieka w raju, a \u0142aska by\u0142a wsp\u00f3\u0142naturalna. Cz\u0142owiek zosta\u0142\nstworzony jako istota usprawiedliwiona. Bosko\u015b\u0107 w cz\u0142owieku by\u0142a bardziej\nludzka ni\u017c sam cz\u0142owiek[52]<\/a>.\nEucharystia nie jest nowym zjednoczeniem z Chrystusem, obok istniej\u0105cego ju\u017c\nzjednoczenia z \u0142aski. Przeciwnie, zacie\u015bnia ona i pog\u0142\u0119bia to pierwsze i\nwieczne zjednoczenie, sprawia, \u017ce Chrystus przenika nas g\u0142\u0119biej, a tym samym\njeste\u015bmy r\u00f3wnie\u017c bardziej zjednoczeni z innymi wiernymi[53]<\/a>.\nW Wieczerzy Pa\u0144skiej jako sakramencie chleba i wina, pokarmu i napoju, wszystko,\nco ludzkie, dost\u0119puje szczeg\u00f3lnego przemienienia i wyniesienia[54]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Poj\u0119cie\n\u201eEucharystia\u201d oznacza dzi\u0119kczynienie. Dzi\u0119kowa\u0107 znaczy uznawa\u0107, \u017ce wszystko\njest \u0142ask\u0105, czyli darem Boga. Na oznaczenie wszystkiego najlepiej nadaj\u0105 si\u0119\nchleb i wino, bez kt\u00f3rych nic nie jest mo\u017cliwe. S\u0105 elementami samego \u017cycia.\nOznaczaj\u0105 wi\u0119c \u017cycie. Konsekruj\u0105c chleb i wino, Ko\u015bci\u00f3\u0142 wyra\u017ca sens natury\ndanej cz\u0142owiekowi, aby \u017cy\u0142 on dla Boga. Powoduj\u0105c w nas \u015bmier\u0107 instynktu\nw\u0142asno\u015bciowego, Eucharystia przeobra\u017ca \u015bwiadomo\u015b\u0107 cz\u0142owieka w \u015bwiadomo\u015b\u0107\nsynowsk\u0105[55]<\/a>.\nS\u0142owa o chlebie \u017cycia, kt\u00f3re Jezus odnosi do samego siebie (\u201eJam jest chleb\n\u017cycia\u201d), nale\u017cy najpierw rozumie\u0107 w sensie obrazowym, mianowicie jako wyra\u017cenie\nna okre\u015blenie jednorodzonego Syna Ojca (por. J 1, 14), kt\u00f3ry ludziom przynosi\nnowe, boskie \u017cycie, aby mieli \u201eje w obfito\u015bci\u201d (J 10, 10)[56]<\/a>.\nB\u00f3g w Eucharystii wynosi stworzenie\nponad jego natur\u0119, daj\u0105c mu udzia\u0142 w swojej w\u0142asnej[57]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Cz\u0142owiek,\ndzi\u0119ki usprawiedliwiaj\u0105cemu przeb\u00f3stwieniu, w rzeczywisty spos\u00f3b posiada razem\nz Bogiem t\u0119 sam\u0105 natur\u0119 \u2013 natur\u0119 Bosk\u0105, ale B\u00f3g posiada j\u0105 sam z siebie, sam od\nsiebie, On ni\u0105 jest, bo z natury jest Bogiem, natomiast cz\u0142owiek t\u0119 sam\u0105 natur\u0119\nBosk\u0105 posiada tylko z woli Boga, Jego wolno\u015bci i mi\u0142o\u015bci i otrzyma\u0142 j\u0105 jako\ndar, jako \u0142ask\u0119.[58]<\/a>\nJe\u017celi ikona pozostaje w istotowej relacji do orygina\u0142u, je\u017celi w zwi\u0105zku z tym\nd\u0105\u017cy do niego, zmierza ku niemu, to podobie\u0144stwo polega na tym, \u017ce cz\u0142owiek\nzmierza ku Bogu, coraz bardziej staje mu si\u0119 podobny. Byt dopiero wtedy jest\ncz\u0142owiekiem, gdy poruszony przez Ducha \u015awi\u0119tego staje si\u0119 \u201eobrazem podobnym\u201d[59]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Stworzenie\ncz\u0142owieka na obraz Bo\u017cy mia\u0142o na celu jego przeb\u00f3stwienie, tj. uczestnictwo w\nrzeczywisto\u015bciach nale\u017c\u0105cych do porz\u0105dku istnienia samego Boga. Obraz Bo\u017cy\nniejako predestynuje cz\u0142owieka do przeb\u00f3stwienia. Theosis<\/em> jest\nostatecznym celem byt\u00f3w stworzonych, pe\u0142n\u0105 realizacj\u0105 podobie\u0144stwa Bo\u017cego.\nAntropologia obrazu Bo\u017cego jest r\u00f3wnocze\u015bnie antropologi\u0105 przeb\u00f3stwienia[60]<\/a>.\nSzko\u0142a antioche\u0144sko \u2013 syryjska, ukszta\u0142towana pod wp\u0142ywem tradycji semickiej,\nutrzymywa\u0142a, \u017ce nie tylko dusza, ale r\u00f3wnie\u017c cia\u0142o ludzkie uczestniczy w\ngodno\u015bci obrazu Bo\u017cego. Ca\u0142y cz\u0142owiek zosta\u0142 stworzony na obraz Bo\u017cy[61]<\/a>.\nCz\u0142owiek zosta\u0142 pocz\u0105tkowo stworzony przez Boga \u2013 nie bezciele\u015bnie (jak si\u0119\nnajcz\u0119\u015bciej m\u00f3wi), ale otrzyma\u0142 delikatne, duchowe cia\u0142o \u2013 jako obraz Bo\u017cy, kt\u00f3ry\nprzez wolno\u015b\u0107 mia\u0142 si\u0119 rozwija\u0107 w kierunku podobie\u0144stwa[62]<\/a>.\nObrazem Bo\u017cym jest w\u0142a\u015bnie cz\u0142owiek jako osoba, cz\u0142owiek zdolny do\ndeterminowania swej natury i przekraczania jej celem zjednoczenia z Bogiem[63]<\/a>.\nPodobie\u0144stwo do Boga wyra\u017ca si\u0119 r\u00f3wnie\u017c terminem przeb\u00f3stwienia, kt\u00f3re jest\nko\u0144cowym etapem upodobnienia do Boga. Idea przeb\u00f3stwienia jest najmocniejszym\nwyrazem podobie\u0144stwa do Boga[64]<\/a>.\nCz\u0142owiekiem stworzonym \u201ena obraz\u201d jest osoba, zdolna ukazywa\u0107 Boga w miar\u0119, jak\njej natura pozwala si\u0119 przenikn\u0105\u0107 przez \u0142ask\u0119 przeb\u00f3stwiaj\u0105c\u0105[65]<\/a>.\nOdnawia si\u0119 w nas obraz Bo\u017cy, gdy jest w nas i sta\u0142a gotowo\u015b\u0107 do oddawania\nchwa\u0142y Bogu, i nieustaj\u0105ca troska o duszy w\u0142asnej oczyszczenie, i nies\u0142abn\u0105ca\ngorliwo\u015b\u0107 w dziele wspierania bli\u017aniego[66]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Dzi\u0119ki \u0142asce\nusprawiedliwienia chrze\u015bcijanie zostaj\u0105\nwszczepieni w Chrystusa przez Ducha \u015awi\u0119tego: s\u0105 \u201enamaszczeni\u201d przez Ducha\n\u015awi\u0119tego, \u201euchrystusowieni\u201d i u\u015bwi\u0119ceni. \u201eW Chrystusie ochrzczeni i w Chrystusa\nprzyobleczeni stali\u015bmy si\u0119 podobni do Syna Bo\u017cego. A poniewa\u017c przeznaczy\u0142 nas\nB\u00f3g na syn\u00f3w przybranych, uczyni\u0142 nas podobnymi do chwalebnego cia\u0142a Chrystusa.\nStawszy si\u0119 uczestnikami Chrystusa, s\u0142usznie zwiecie si\u0119 pomaza\u0144cami…, bo\nprzyj\u0119li\u015bcie obraz Ducha \u015awi\u0119tego. Wszystko spe\u0142ni\u0142o si\u0119 na was w obrazie,\nponiewa\u017c jeste\u015bcie obrazem Chrystusa\u201d[67]<\/a>.\nKim\u017ce jest cz\u0142owiek, skoro Syn Bo\u017cy przyjmuje ludzk\u0105 natur\u0119? Kim\u017ce musi by\u0107\ncz\u0142owiek, skoro ten\u017ce sam Syn Bo\u017cy p\u0142aci najwy\u017csz\u0105 cen\u0119 za jego godno\u015b\u0107?\nOdkupiciel potwierdza prawa cz\u0142owieka przez to, \u017ce przywraca mu pe\u0142ni\u0119\ngodno\u015bci, jak\u0105 otrzyma\u0142 przez sam fakt stworzenia na obraz i podobie\u0144stwo Boga[68]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Cz\u0142owiek jest\npowo\u0142any do tego, aby si\u0119 ci\u0105gle rozwija\u0142, przechodz\u0105c ze stanu, w kt\u00f3rym jest\nobrazem Boga, do osi\u0105gni\u0119cia podobie\u0144stwa do Niego, to znaczy do pe\u0142ni\ndojrza\u0142o\u015bci w Chrystusie, kt\u00f3ry poprzez swoje uwielbione cia\u0142o prowadzi ludzi\ndo Ojca[69]<\/a>.\nDroga doskona\u0142o\u015bci polega wi\u0119c na d\u0105\u017ceniu do realizacji naszej idei,\nistniej\u0105cej w Bogu, jest \u201ewznoszeniem si\u0119 (anodos<\/em>) i odnowieniem (apokatastasis<\/em>)\u201d\nku \u201emy\u015bli Bo\u017cej (logos<\/em>)\u201d, wed\u0142ug kt\u00f3rej zostali\u015bmy stworzeni. Chodzi tu\nwi\u0119c o dokonywane za po\u015brednictwem Chrystusa przeb\u00f3stwienie cz\u0142owieka, kt\u00f3re\nrealizuje si\u0119 w takiej samej mierze, w jakiej B\u00f3g staje si\u0119 cz\u0142owiekiem[70]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Ca\u0142a\nsakramentalna rzeczywisto\u015b\u0107 ma za cel coraz wi\u0119ksz\u0105 usprawiedliwiaj\u0105c\u0105\nprzemian\u0119 cz\u0142owieka w obraz Chrystusa, jego stawanie si\u0119 coraz bardziej \u201enowym\nstworzeniem\u201d w Chrystusie. On jest Zbawicielem cz\u0142owieka nie tylko dlatego, \u017ce\ngo wyzwala z grzechu, ale tak\u017ce i przede wszystkim dlatego, \u017ce realizuje i\ndoskonali jego bycie obrazem: to w\u0142a\u015bnie jest pierwszym motywem wcielenia \u2013\n\u201eprzeb\u00f3stwienie\u201d cz\u0142owieka[71]<\/a>.\n<\/p>\n\n\n\n Sakrament\nEucharystii, a w nim Komunia \u015bwi\u0119ta, jednoczy ludzi z Bogiem, z Tr\u00f3jc\u0105 \u015awi\u0119t\u0105.\nG\u0142\u0119boka prawda o cz\u0142owieku: bycie obrazem Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej, \u201eotwartym na Boga\u201d (capax\nDei<\/em>), otwartym na relacj\u0119 ze sob\u0105, z innymi, z Bogiem[72]<\/a>.\nJak B\u00f3g, wlewaj\u0105c w cia\u0142o cz\u0142owieka duchow\u0105 dusz\u0119 jako wyraz swej duchowej\nnatury, czyni go w ten spos\u00f3b swoim naturalnym obrazem, podobnie wyciskaj\u0105c na\njego duszy w\u0142asne podobie\u0144stwo, czyli obraz swego Syna, czyni go swym obrazem\nnadprzyrodzonym; i jak tchnie w jego cia\u0142o dusz\u0119 rozumn\u0105, by da\u0107 cz\u0142owiekowi\n\u017cycie przyrodzone, tak r\u00f3wnie\u017c tchnie w jego dusz\u0119 w\u0142asnego Ducha, by mu\nudzieli\u0107 swego Boskiego \u017cycia[73]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Chrystus\ntylko dlatego uobecnia przez konsekracj\u0119 swoje cia\u0142o, by si\u0119 m\u00f3c z ka\u017cdym\ncz\u0142owiekiem z osobna w Komunii \u015bwi\u0119tej zjednoczy\u0107 i sta\u0107 si\u0119 z nim jednym\ncia\u0142em i by w ten spos\u00f3b S\u0142owo wciela\u0142o si\u0119 niejako na nowo w ka\u017cdym cz\u0142owieku,\nprzyjmuj\u0105c sobie natur\u0119 ka\u017cdego z nas do jedno\u015bci ze swoj\u0105. Stajemy si\u0119 z Chrystusem\nczym\u015b tak dalece jednym, \u017ce z g\u0142\u0119bok\u0105 prawd\u0105 da si\u0119 o nas powiedzie\u0107, i\u017c\nnale\u017cymy do Jego osoby i poniek\u0105d jeste\u015bmy samym Chrystusem[74]<\/a>.\nPrzez Eucharysti\u0119 \u2013 Komuni\u0119 \u015bwi\u0119t\u0105 \u2013 Syn Bo\u017cy nie tylko odtwarza w nas swoje\nBoskie \u017cycie (Bo\u017ce podobie\u0144stwo i obraz), ale je kontynuuje, \u0142\u0105czy nas bez\nprzerwy z jego Boskim \u017ar\u00f3d\u0142em, zapewnia nas w najwspanialszy spos\u00f3b o jego\nistnieniu i trwaniu, a do naszego zjednoczenia z Bogiem przyk\u0142ada naj\u015bwi\u0119tsz\u0105\npiecz\u0119\u0107 i wzmacnia je najsilniejsz\u0105 wi\u0119zi\u0105[75]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Usprawiedliwiaj\u0105cym skutkiem Komunii \u015bwi\u0119tej jest przemiana cz\u0142owieka\nw Tego, kt\u00f3rego spo\u017cywa. Id\u0105c tym torem my\u015blenia nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce\nnajwa\u017cniejsz\u0105 tez\u0105 teologicznego traktatu o Eucharystii nie jest twierdzenie o\nrzeczywistej i substancjalnej obecno\u015bci, lecz zdanie mocno uwypuklone przez\nSob\u00f3r Trydencki: ut sumatur<\/em> – aby by\u0142 po\u017cywany[76]<\/a>.\nChrystus nie powiedzia\u0142: \u201epatrzcie oto Cia\u0142o moje\u201d, ale wyra\u017anie i dobitnie\n\u201ebierzcie i jedzcie; bierzcie i pijcie\u201d. Opisuj\u0105c usprawiedliwiaj\u0105cy wymiar\nEucharystii, trzeba przypomnie\u0107 nauczanie \u015bw. Leona Wielkiego, kt\u00f3ry pisa\u0142:\n\u201eOdrodzony cz\u0142owiek, wyzbywszy si\u0119 \u00bbstarego kwasu z\u0142o\u015bci\u00ab (1 Kor 5, 8), po\u017cywa\ncia\u0142o i pije krew samego Pana. Bo\u0107 nie co innego sprawia przyst\u0119powanie do\nSto\u0142u Pa\u0144skiego, jeno to, \u017ce przemieniamy si\u0119 w tego, kt\u00f3rego po\u017cywamy. Nosz\u0105c\ngo stale w nas, w naszej duszy i ciele, z nim wesp\u00f3\u0142 obumieramy, z nim\nschodzimy do grobu i z nim zmartwychwstajemy; co Aposto\u0142 tak wyra\u017ca: \u00bbJeste\u015bcie\nbowiem umarli, a \u017cywot wasz ukryty jest z Chrystusem w Bogu. Gdy Chrystus,\n\u017cywot wasz si\u0119 uka\u017ce, i wy z nim uka\u017cecie si\u0119 w chwale\u00ab (1 Kol 3,3)\u201d[77]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Ludwik\nFeuerbach, filozof, teoretyk ateizmu, pod wp\u0142ywem kt\u00f3rego kszta\u0142towa\u0142y si\u0119\npogl\u0105dy Marksa i Engelsa, wypowiedzia\u0142 takie zdanie: \u201eDer Mensch ist was er\nisst\u201d (cz\u0142owiek jest tym, co je). Sam, b\u0119d\u0105c osob\u0105 niewierz\u0105c\u0105, wyrazi\u0142 g\u0142\u0119boko\nbiblijn\u0105 my\u015bl. Je\u017celi cz\u0142owiek, uczestnicz\u0105c w Eucharystii, z wiar\u0105 b\u0119dzie\nkarmi\u0142 si\u0119 S\u0142owem Bo\u017cym i Cia\u0142em Pa\u0144skim, jego \u017cycie stanie si\u0119 podporz\u0105dkowane\nBogu. Ateista da\u0142, nie wiedz\u0105c o tym, najlepsze sformu\u0142owanie pewnej tajemnicy\nchrze\u015bcija\u0144skiej. Dzi\u0119ki Eucharystii chrze\u015bcijanin jest naprawd\u0119 tym, co\nspo\u017cywa!\u201d[78]<\/a>.\nPrawd\u0119 t\u0119 tak\u017ce powtarza\u0142 \u015bw. Augustyn: \u201ePan powierzy\u0142 nam w tym sakramencie\nswoje Cia\u0142o i swoj\u0105 Krew, sprawiaj\u0105c, \u017ce my sami stajemy si\u0119 nimi. Rzeczywi\u015bcie,\nr\u00f3wnie\u017c i my jeste\u015bmy Jego cia\u0142em i w ten spos\u00f3b dzi\u0119ki Jego mi\u0142osierdziu\nstajemy si\u0119 tym, co przyjmujemy\u201d[79]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Przy\n\u0142amaniu chleba eucharystycznego, uczestnicz\u0105c w spos\u00f3b rzeczywisty w Ciele\nPa\u0144skim, wznosimy si\u0119 do wsp\u00f3lnoty (communio<\/em>) z Nim i nawzajem ze sob\u0105.\n\u201eBo wielu nas jest jednym chlebem i jednym cia\u0142em, wszyscy, kt\u00f3rzy jednego\nchleba uczestnikami jeste\u015bmy\u201d (1 Kor 10, 17).[80]<\/a>\nChrystusa wi\u0119c \u2013 samego Chrystusa \u2013 przyjmujemy w Komunii eucharystycznej, a\njedno\u015b\u0107 nasza z Nim, kt\u00f3ra jest darem i \u0142ask\u0105 ka\u017cdego, sprawia, \u017ce stajemy si\u0119\nr\u00f3wnie\u017c w Nim jedno\u015bci\u0105 Cia\u0142a – Ko\u015bcio\u0142a.[81]<\/a>\nSzczytowym punktem tej wsp\u00f3lnoty \u017cycia z Chrystusem jest sakrament Eucharystii.\nDzi\u0119ki niej w\u0142a\u015bnie dokonuje si\u0119 nasza przemiana w Chrystusa. Na poz\u00f3r w\nEucharystii to my przyjmujemy i upodabniamy do nas Chrystusa; w rzeczywisto\u015bci\njednak to On upodabnia nas do siebie: \u201eJak Ja \u017cyj\u0119 przez Ojca, tak i ten, kto\nmnie spo\u017cywa, b\u0119dzie \u017cy\u0142 przeze Mnie\u201d (J 6, 57). Podobnie jest w \u017cyciu\nnaturalnym. Silniejszy asymiluje s\u0142abszego[82]<\/a>.\n\u201eEucharystia ma na celu przemienienie nas w to, co spo\u017cywamy\u201d (\u015bw. Leon\nWielki); \u201eTo nie ty upodabniasz Mnie do siebie \u2013 m\u00f3wi Pan \u2013 ale to Ja upodobni\u0119\nciebie do Mnie\u201d (\u015bw. Augustyn)[83]<\/a>.\n<\/p>\n\n\n\n Wieczerza\nPa\u0144ska \u0142\u0105czy usprawiedliwionego cz\u0142owieka z Chrystusem. W Chrystusie i przez\nChrystusa oddaje si\u0119 jednak jednocze\u015bnie Ojcu. B\u00f3g oddaje si\u0119 cz\u0142owiekowi w\nspos\u00f3b tw\u00f3rczy i przeobra\u017caj\u0105cy[84]<\/a>.\nCia\u0142o Zmartwychwsta\u0142ego, kt\u00f3re staje si\u0119 Cia\u0142em eucharystycznym, przekazuje\nkomunikuj\u0105cemu wierz\u0105cemu \u017cycie samego Boga, energi\u0119 Jego bytu, \u015bwiat\u0142o Jego\nchwa\u0142y. Cia\u0142o i Krew Chrystusa to nie s\u0105 przedmioty dane nam do biernej\nkontemplacji. S\u0105 przekazywanym ludziom \u017cyciem wiecznym[85]<\/a>.\nJezus czyni nas uczestnikami swojego\nduchowego namaszczenia. Jego namaszczenie rozlewa si\u0119 w nas; my zanurzamy si\u0119 w\nNim: Chrystus wlewa si\u0119 w nas i miesza si\u0119 z nami, zmieniaj\u0105c nas i\nprzemieniaj\u0105c w siebie[86]<\/a>.\nKt\u00f3\u017c nie b\u0119dzie podziela\u0142 natury Chrystusa, je\u015bli przyjmuje Tego, kt\u00f3ry przyj\u0105\u0142\nnasz\u0105 natur\u0119, i odradza si\u0119 tym samym Duchem, z kt\u00f3rego On si\u0119 pocz\u0105\u0142 i narodzi\u0142?\n(Mt 1, 18. 20)[87]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Wiele\nklasycznych tekst\u00f3w przypisuje wyra\u017anie nie\u015bmiertelno\u015b\u0107 naszego cia\u0142a\nnadprzyrodzonemu zjednoczeniu z Bogiem-Cz\u0142owiekiem jako tym, przez kt\u00f3rego\nsp\u0142ywa na nas \u017cycie Bo\u017ce. W Ewangelii wed\u0142ug \u015bw. Jana w rozdziale 6. Zbawiciel\nwyprowadza nasze prawo i nasz\u0105 nadziej\u0119 nie\u015bmiertelno\u015bci cia\u0142a z tego, \u017ce przez\nwiar\u0119 w Jego B\u00f3stwo i przez po\u017cywanie Jego o\u017cywiaj\u0105cego Cia\u0142a \u0142\u0105czymy si\u0119 z Nim\ntak \u015bci\u015ble jak On z Ojcem i dlatego mamy \u017cy\u0107 przez Niego i z Niego[88]<\/a>.\nOchrzczeni w Chrystusie mamy \u017cy\u0107 w Nim, a tak\u017ce \u017cy\u0107 Nim, musimy wi\u0119c znale\u017a\u0107\nsi\u0119 przy Jego stole i karmi\u0107 si\u0119 Jego \u017cyciem. Tutaj, jak m\u00f3wi Jezus (J 6, 57),\npokarm i nap\u00f3j s\u0142u\u017c\u0105 Zmartwychwstaniu i \u017byciu, to znaczy rozpocz\u0119temu w Nim\nzwyci\u0119stwu nad nie\u015bmiertelno\u015bci\u0105. Jego posi\u0142ek przeb\u00f3stwia. Dlatego w\u0142a\u015bnie\nchleb i wino, st\u00f3\u0142 i posi\u0142ek, spotkanie i Komunia \u2013 z woli Chrystusa otrzymuj\u0105\nnowy, niespotykany dotychczas wymiar tajemnicy wzbogaconej tym, co b\u0119dzie, i\nnowym znaczeniem[89]<\/a>.\nCo\u015b jest ofiarowane i dane, co po\u015br\u00f3d \u015bwiata jest czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c tym \u015bwiatem,\nponiewa\u017c to Pan we w\u0142asnej Osobie staje si\u0119 pokarmem i napojem, aby\u015bmy Nim \u017cyli[90]<\/a>.\nW Eucharystii chodzi o cia\u0142o Chrystusa, podobnie jak chodzi o cia\u0142o cz\u0142owieka,\nkiedy m\u00f3wimy, \u017ce Chrystus przyjmuje je i przeb\u00f3stwia[91]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Przeb\u00f3stwienie\nw Boskiej Liturgii dokonuje si\u0119 w usprawiedliwiaj\u0105cej wierze. W tym\nusprawiedliwiaj\u0105cym wydarzeniu B\u00f3g wymaga od cz\u0142owieka tylko jednego: by wobec\ndokonuj\u0105cego si\u0119 czynu Boga wyrzek\u0142 z wiar\u0105: \u201eAmen\u201d. Kiedy wypowiadamy to\n\u201eAmen\u201d, kiedy wsp\u00f3\u0142sprawujemy ow\u0105 pami\u0105tk\u0119, kiedy w wierze i w mi\u0142o\u015bci\npozwalamy si\u0119 ogarn\u0105\u0107 temu, co si\u0119 dokonuje w\u015br\u00f3d nas i na nas, zostajemy sami\nw\u0142\u0105czeni w owo \u201eAmen\u201d Syna wobec zrz\u0105dzenia Ojca. Jeste\u015bmy wtedy tymi, kt\u00f3rzy\noddaj\u0105 cze\u015b\u0107 i sk\u0142adaj\u0105 dzi\u0119ki, kt\u00f3rzy sk\u0142adaj\u0105 ofiar\u0119 i s\u0105 jej przedmiotem,\nprzy czym w obu tych aspektach chodzi o ofiar\u0119, kt\u00f3ra jako jedyna nie rozp\u0142ywa\nsi\u0119 w czczym bezsensie. Jeste\u015bmy wtedy czcicielami w Duchu i prawdzie, jeste\u015bmy\nwtedy jedno\u015bci\u0105, przes\u0142aniaj\u0105c\u0105 wszelk\u0105 niezgod\u0119 i wszelkie rozdarcie. Jeste\u015bmy\nwtedy istotami przemienionymi, dla kt\u00f3rych \u015bmiertelne prawo przemienione jest w\nwolno\u015b\u0107 ducha, \u015bmier\u0107 w \u017cycie, czas w wieczn\u0105 aktualno\u015b\u0107. Kiedy Go przyjmujemy,\nwszystko zostaje przyj\u0119te do niesko\u0144czono\u015bci Boga i mi\u0142o\u015bci Chrystusa, wszystko\nzostaje ze sob\u0105 pojednane, wszystko staje si\u0119 otwarte, wszystko znajduje sw\u00f3j\ncel[92]<\/a>.\n<\/p>\n\n\n\n W\nusprawiedliwieniu chodzi o przyj\u0119cie\npostaci Chrystusa, o kszta\u0142towanie na podobie\u0144stwo jedynej postaci wcielonego,\nUkrzy\u017cowanego i Zmartwychwsta\u0142ego. Pismo \u015awi\u0119te m\u00f3wi wi\u0119c o kszta\u0142towaniu w tym\njedynie sensie, by cz\u0142owiek przemieniony zosta\u0142 w t\u0119 posta\u0107 Chrystusa (2 Kor 3,\n18; Flp3, 10; Rz 12,2). By\u0107 ukszta\u0142towanym na podobie\u0144stwo Wcielonego – tzn.\nby\u0107 prawdziwym cz\u0142owiekiem. Cz\u0142owiek powinien i mo\u017ce by\u0107 cz\u0142owiekiem.\nNiepotrzebne jest mu wszelkie ponadcz\u0142owiecze\u0144stwo, wysi\u0142ki, by ponad siebie\nsamego wyrosn\u0105\u0107, wszelkie bohaterstwo, ch\u0119\u0107 osi\u0105gni\u0119cia p\u00f3\u0142boskiego charakteru;\nto wszystko bowiem by\u0142oby nieprawdziwe[93]<\/a>.\nCz\u0142owiek prawdziwy nie jest ani przedmiotem pogardy, ani ub\u00f3stwienia, lecz\nprzedmiotem mi\u0142o\u015bci Bo\u017cej. By\u0107 ukszta\u0142towanym na podobie\u0144stwo Wcielonego\noznacza, \u017ce mo\u017cna by\u0107 takim cz\u0142owiekiem, jakim si\u0119 jest w rzeczywisto\u015bci; B\u00f3g\nkocha cz\u0142owieka prawdziwego. B\u00f3g sta\u0142 si\u0119 prawdziwym cz\u0142owiekiem[94]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n W Komunii\n\u015bwi\u0119tej zostaje na nowo oddany Bogu cz\u0142owiek i \u015bwiat przez paschaln\u0105 nowo\u015b\u0107\nusprawiedliwienia; oddanie za\u015b jest tre\u015bci\u0105 nowego i wiecznego przymierza Boga\nz cz\u0142owiekiem i cz\u0142owieka z Bogiem. Chleb i wino s\u0105 cz\u0105stk\u0105 \u015bwiata, w kt\u00f3rym\nuobecnia si\u0119 Chrystus, realizuj\u0105c doskona\u0142o\u015b\u0107 zaplanowan\u0105 przez Stw\u00f3rc\u0119; \u015bwiat\njest wi\u0119c niejako hosti\u0105, w kt\u00f3r\u0105 Chrystus wst\u0119puje stopniowo, a\u017c j\u0105 ca\u0142\u0105\nprzemieni i odda Ojcu (Kol 1, 15\u201320); s\u0142owa konsekracji wypowiadane nad chlebem\ni winem powoduj\u0105 \u201erozszerzanie si\u0119\u201d hostii na ca\u0142y wszech\u015bwiat, w kt\u00f3rym dokonuje\nsi\u0119 \u201ewcielenie\u201d Chrystusa (Ef 1, 10)[95]<\/a>.\nTa wizja Teilharda de Chardin pomaga nam w dostrze\u017ceniu przemiany, jakiej\npodlegamy, spo\u017cywaj\u0105c Cia\u0142o Chrystusa.<\/p>\n\n\n\n Eucharystia,\na w niej Komunia \u015bwi\u0119ta, jest wi\u0119c \u017ar\u00f3d\u0142em usprawiedliwienia cz\u0142owieka. \u015awi\u0119ta\nLiturgia jest misterium paschalnym, a chleb eucharystyczny \u2013 typem\ncz\u0142owiecze\u0144stwa przemienionego w uwielbionym cz\u0142owiecze\u0144stwie Chrystusa; dzi\u0119ki\nEucharystii uczestniczymy w przeb\u00f3stwionym cz\u0142owiecze\u0144stwie Chrystusa[96]<\/a>.\nWed\u0142ug 1 Kor 10, 16nn \u2013 Przyj\u015bcie Wywy\u017cszonego Pana do zgromadzenia\neucharystycznego ma na celu wsp\u00f3lnot\u0119 z Nim i nas pomi\u0119dzy sob\u0105. Jego\nudzielanie si\u0119 w mi\u0142o\u015bci jest obecno\u015bci\u0105 dynamiczn\u0105, przez Swoje przyj\u015bcie chce\nnas uj\u0105\u0107 i wprowadzi\u0107 w ruch[97]<\/a>.\n<\/p>\n\n\n\n Dzi\u0119ki\nusprawiedliwiaj\u0105cemu dzia\u0142aniu Boga Eucharystia jest \u201emostem\u201d duchowym, kt\u00f3ry\nniweluje odleg\u0142o\u015b\u0107 cz\u0142owieka od Boga i Boga od cz\u0142owieka. Mi\u0142o\u015b\u0107 Boga udzielona\ncz\u0142owiekowi w Chrystusie i udzielaj\u0105ca si\u0119 nieustannie w Eucharystii jest\nmisterium przeb\u00f3stwienia, misterium o\u017cywiania cz\u0142owieka i cz\u0142owiecze\u0144stwa[98]<\/a>.\nJak doczesny pokarm i nap\u00f3j karmi nasze cia\u0142a, tak w Eucharystii dusza nasza\nkarmi si\u0119 i poi pe\u0142no\u015bci\u0105 B\u00f3stwa i to w tak dalekim stopniu, \u017ce \u017cycie nasze\nstaje si\u0119 homogenicznie \u017cyciem boskim czyli ub\u00f3stwionym[99]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Usprawiedliwienie polega\nna przekszta\u0142ceniu cz\u0142owieka w Chrystusa. Cz\u0142owiek przemieniony w Eucharystii\noddaje Bogu cze\u015b\u0107 \u201esynowsk\u0105\u201d. Sakrament Eucharystii jest \u201edzi\u0119kczynieniem\u201d\nsk\u0142adanym Ojcu, a wi\u0119c kultem skierowanym do Boga, naszego Stworzyciela i Od\u00adkupiciela,\nkultem w \u201educhu i prawdzie”, ale te\u017c \u017ar\u00f3d\u0142em tego kultu. Prawdziwy kult\nbowiem mog\u0105 okazywa\u0107 Bogu tylko ludzie wolni, poniewa\u017c chodzi o kult\n\u201esynowski”: tylko dzieci mog\u0105 zwraca\u0107 si\u0119 z mi\u0142o\u015bci\u0105 do Ojca, dzi\u0119kowa\u0107 Mu\ni chwali\u0107 Go za Jego mi\u0142osiern\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107. W Eucharystii, staj\u0105c si\u0119 jednym z\nChrystusem, synami w Sy\u00adnu, mo\u017cemy stan\u0105\u0107 przed tronem Boga, wej\u015b\u0107 do \u015bwi\u0119tego\n\u015bwi\u0119tych i uczestniczy\u0107 ju\u017c tu na ziemi w liturgii niebieskiej. Oddajemy kult\nBogu w Jezusie, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 nas samych, ale i my, kt\u00f3rzy jeste\u015bmy\nJego cz\u0142onkami, przeobra\u017camy si\u0119 w kult \u017cywy, nieustannie oddawany Bogu ca\u0142ym\nnaszym istnieniem[100]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Pochodz\u0105c\u0105 z\npierwszych wiek\u00f3w sentencj\u0119, przypisywan\u0105 \u015bw. Maksymowi Wyznawcy, m\u00f3wi\u0105c\u0105, \u017ce\n\u201ew przeb\u00f3stwieniu stajemy si\u0119 przez \u0142ask\u0119 tym, czym B\u00f3g jest z natury\u201d,\nprawos\u0142awny teolog P. Evdokimov rozwin\u0105\u0142 nast\u0119puj\u0105co: \u201ew Eucharystii cz\u0142owiek\nstaje si\u0119 z \u0142aski tym, kim B\u00f3g jest w swej naturze\u201d[101]<\/a>.\nS\u0142ownikowa definicja podaje: \u0141aska<\/em> \u2013 udzielanie si\u0119 Boga (zwane cz\u0119sto\n\u201e\u0142ask\u0105 niestworzon\u0105\u201d) oznacza przeb\u00f3stwienie naszego ludzkiego \u017cycia i podnosi\nnas na nowy i niezas\u0142u\u017cony stopie\u0144 stosunk\u00f3w stworzenia ze Stw\u00f3rc\u0105,\nprzekszta\u0142ca ludzk\u0105 natur\u0119 (\u201e\u0142aska stworzona\u201d) i uprzedza przysz\u0142e \u017cycie w\nniebie[102]<\/a>.\n<\/p>\n\n\n\n Od pierwszych\nwiek\u00f3w chrze\u015bcija\u0144stwa dla Ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a by\u0142o jasne, i\u017c tylko B\u00f3g jest nie\u015bmiertelny\ni bez reszty ponadczasowy, \u017ce trzeba mie\u0107 w Nim udzia\u0142 przez \u0142ask\u0119, aby si\u0119\nsta\u0107 takim jak On[103]<\/a>.\nPe\u0142na, prawdziwa natura cz\u0142owieka to natura przeb\u00f3stwiona, w kt\u00f3rej \u0142aska jest\nczym\u015b wsp\u00f3\u0142naturalnym, a nie czym\u015b dodanym, niejako zewn\u0119trznym[104]<\/a>.\nObecno\u015b\u0107 Ducha \u015awi\u0119tego w usprawiedliwionym cz\u0142owieku mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c nazwa\u0107\n\u201e\u0142ask\u0105 u\u015bwi\u0119caj\u0105c\u0105\u201d, poniewa\u017c, je\u015bli jest pewne, \u017ce chrze\u015bcijanie s\u0105\n\u201euczestnikami Boskiej natury\u201d (2 P 1, 4), to jest to mo\u017cliwe \u201eprzez u\u015bwi\u0119cenie\nw Duchu\u201d (por. 1 P 1, 2), jak stwierdza List do Efezjan: \u201ePrzez Niego\n[Chrystusa] jedni i drudzy w jednym Duchu mamy przyst\u0119p do Ojca\u201d (Ef 2, 18).\nBy\u0107 \u015bwi\u0119tym oznacza uczestniczy\u0107 w naturze Boga przez Chrystusa w Duchu \u015awi\u0119tym[105]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Usprawiedliwiony\ncz\u0142owiek w rzeczywisty spos\u00f3b posiada\nrazem z Bogiem t\u0119 sam\u0105 natur\u0119 \u2013 natur\u0119 Bosk\u0105, ale B\u00f3g posiada j\u0105 sam z siebie,\nsam od siebie, On ni\u0105 jest, bo z natury jest Bogiem, natomiast cz\u0142owiek t\u0119 sam\u0105\nnatur\u0119 Bosk\u0105 posiada tylko z woli Boga, Jego wolno\u015bci i mi\u0142o\u015bci, i otrzyma\u0142 j\u0105\njako dar, jako \u0142ask\u0119[106]<\/a>.\nB\u00f3g wynosi stworzenie ponad jego natur\u0119, daj\u0105c mu udzia\u0142 w swojej w\u0142asnej[107]<\/a>.\nTajemnic\u0105 Bo\u017c\u0105 w stworzeniu nie jest stworzenie jako takie, ale dopuszczenie go\ndo udzia\u0142u w naturze Bo\u017cej[108]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n W liturgii\nKo\u015bcio\u0142a rzymskokatolickiego w okresie Wielkanocnym cz\u0119sto u\u017cywana jest\nnast\u0119puj\u0105ca modlitwa nad darami podczas Eucharystii: \u201eBo\u017ce, Ty przez cudown\u0105\nwymian\u0119 dar\u00f3w, dokonuj\u0105c\u0105 si\u0119 w tej Ofierze, czynisz nas uczestnikami swojej\nboskiej natury, spraw, aby\u015bmy poznawszy Twoj\u0105 prawd\u0119, dostosowali do niej nasze\n\u017cycie. Przez Chrystusa, Pana naszego…\u201d[109]<\/a>.\nMowa w niej jest o przemianie, Boskiej przemianie. Nadprzyrodzono\u015b\u0107 nie tylko\nwywy\u017csza natur\u0119; przenika j\u0105 nie tylko po to, aby pomaga\u0107 jej przed\u0142u\u017ca\u0107 poryw\ni sprawia\u0107 by wzrasta\u0142. Nadprzyrodzono\u015b\u0107 przemienia natur\u0119. Znajdujemy tu s\u0142owo\n\u201eprzemiana\u201d, z jego dwoma synonimami: metamorfoza i przekszta\u0142cenie, r\u00f3wnie\u017c\nklasycznymi i posiadaj\u0105cymi pewn\u0105 podstaw\u0119 w Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym. \u201eOto wszystko\nczyni\u0119 nowe\u201d (Ap 21, 5). Chrze\u015bcija\u0144stwo jest \u201edoktryn\u0105 przemiany\u201d, bowiem Duch\nChrystusa przychodzi obdarzy\u0107 pierwotne stworzenie, aby z niego uczyni\u0107\n\u201estworzenie nowe\u201d. To, co jest prawd\u0105 o wielkiej ostatecznej przemianie w dniu\nParuzji, kiedy powstan\u0105 \u201eniebo nowe i ziemia nowa\u201d (Ap 21, 1), jest wed\u0142ug\nPaw\u0142a ju\u017c teraz prawd\u0105 o ka\u017cdym z nas[110]<\/a>.\n\u201eWygl\u0105damy Zbawiciela, Pana Jezusa Chrystusa, kt\u00f3ry przemieni cia\u0142o nasze\nponi\u017cone i uczyni je podobnym do swego cia\u0142a uwielbionego\u201d (Flp 3, 20-21);\nmusimy jednak by\u0107 ju\u017c wewn\u0119trznie przemienieni w Jego obraz (2 Kor 12, 2)[111]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Samoudzielaj\u0105cy\nsi\u0119 B\u00f3g jest \u2013 w centrum cz\u0142owieka czy, powiedzmy, u jego \u017ar\u00f3d\u0142a \u2013 Mi\u0142o\u015bci\u0105\nczynn\u0105, obecn\u0105, przeobra\u017caj\u0105c\u0105, ub\u00f3stwiaj\u0105c\u0105[112]<\/a>.\nChrze\u015bcijanin, widz\u0105c przez Jezusa Chrystusa, kim jest cz\u0142owiek i kim jest B\u00f3g,\nwierzy wobec tego, \u017ce jest ukochany absolutnie przez \u017cyj\u0105cy Absolut. A mi\u0142o\u015b\u0107\nze swej istoty przeobra\u017ca to, czego dosi\u0119ga. Mi\u0142o\u015b\u0107 absolutna przeobra\u017ca\nabsolutnie. Przeb\u00f3stwienie w akcie przeobra\u017cenia[113]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Usprawiedliwienie\ni \u0142aska wnosz\u0105 rzeczywist\u0105 nowo\u015b\u0107 w grzeszny stan cz\u0142owieka przed Bogiem.\nDokonuje si\u0119 w nim prawdziwa i ontologiczna przemiana; moc Bo\u017ca sprawia, \u017ce\npojawia si\u0119 nowa jako\u015b\u0107, kt\u00f3rej przedtem nie by\u0142o, a kt\u00f3r\u0105 Nowy Testament\nnazywa \u201enowym stworzeniem\u201d (2 Kor 5, 17). Trudno by\u0142oby przyj\u0105\u0107, i\u017c nowo\u015b\u0107 tej\nwewn\u0119trznej przemiany niczego nie zmienia w dotychczasowym stanie cz\u0142owieka.\nU\u015bwi\u0119cenie jest dzie\u0142em Boga, si\u0119gaj\u0105cym tajemniczej g\u0142\u0119bi ludzkiego serca.\nTradycja wschodnia nazywa je przeb\u00f3stwieniem, czyli uczestnictwem w \u017cyciu\nsamego Boga[114]<\/a>.\nPrzeb\u00f3stwienie (theosis<\/em>) ma charakter ontyczny, to znaczy, \u017ce cz\u0142owiek\nnie odzwierciedla \u015bwiat\u0142a, lecz sam staje si\u0119 \u015awiat\u0142em. Cz\u0142owiek ju\u017c nie tylko\njest obrazem Boga, ale rzeczywi\u015bcie jest Bogiem stworzonym, czyli Bogiem przez\n\u0142ask\u0119[115]<\/a>.\nDwoista relacja: stworzenia do u\u015bwi\u0119cenia. Taki stosunek wyra\u017ca zarazem z\njednej strony bosk\u0105 transcendencj\u0119, dobrowolno\u015b\u0107 daru, w kt\u00f3rym B\u00f3g daje sam\nSiebie, \u201e\u0142ask\u0119\u201d, a z drugiej strony g\u0142\u0119boki realizm tytu\u0142u: \u201edziecka Bo\u017cego\u201d,\njaki cz\u0142owiek otrzyma\u0142 przez wcielenie S\u0142owa: \u201eTym, kt\u00f3rzy Go przyj\u0119li, […]\nda\u0142o moc, aby si\u0119 stali dzie\u0107mi Bo\u017cymi\u201d (J 1, 12)[116]<\/a>.\nWizja dzieci\u0119ctwa Bo\u017cego, kt\u00f3ra jest wszczepieniem Boga w cia\u0142o ludzkie, a wi\u0119c\njest jakby ontologi\u0105 przeb\u00f3stwienia[117]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Zjednoczenie\nz Chrystusem i upodobnienie si\u0119 w \u017cyciu do Niego \u2013 \u201edla mnie bowiem \u017cy\u0107 – to\nChrystus\u201d (Flp 1, 21) – oraz \u201ewsp\u00f3lne z Nim \u017cycie\u201d zostaje w Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym\nopisane przez seri\u0119 ca\u0142kowicie nowych wyra\u017ce\u0144, takich jak: \u201ewsp\u00f3\u0142umrze\u0107\u201d, \u201e\u017cy\u0107\nwesp\u00f3\u0142\u201d z Chrystusem (2 Tm 2, 11; Rz 6, 8); wsp\u00f3\u0142cierpie\u0107\u201d (Rz 8, 17; 1 Kor 12,\n26); \u201eby\u0107 wsp\u00f3\u0142ukrzy\u017cowanym\u201d (Rz 6, 6); \u201eby\u0107 wsp\u00f3\u0142pogrzebanym\u201d\u201d (Rz 6, 4; Kol\n2, 12); \u201ewsp\u00f3\u0142wskrzsi\u0107\u201d (Ef 2, 6; Kol 2, 18; 3,1); \u201ewsp\u00f3\u0142upodobni\u0107 si\u0119 do\nChrystusa w \u015bmierci\u201d (Flp 3, 10); \u201eby\u0107 wsp\u00f3\u0142uwielbionym\u201d (Rz 8, 17);\n\u201ewsp\u00f3\u0142zasiada\u0107\u201d z Nim (Ef 2, 6); \u201ewsp\u00f3\u0142kr\u00f3lowa\u0107\u201d (2 Tm 2, 12; 1 Kor 4, 8); by\u0107\n\u201ewsp\u00f3\u0142dziedzicami\u201d (Rz 8, 17; Ef 3, 6). Ojciec przeznaczy\u0142 chrze\u015bcijan na to,\n\u201eaby stali si\u0119 na wz\u00f3r obrazu Jego Syna\u201d\n(Rz 8, 29)[118]<\/a>.\n<\/p>\n\n\n\n \u017bycie\nusprawiedliwionego jest wcieleniem si\u0119 w Chrystusa: \u201eA B\u00f3g, b\u0119d\u0105c bogaty w\nmi\u0142osierdzie, przez wielk\u0105 sw\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107, jak\u0105 nas umi\u0142owa\u0142, i to nas, umar\u0142ych na\nskutek wyst\u0119pk\u00f3w, razem z Chrystusem przywr\u00f3ci\u0142 do \u017cycia (wsp\u00f3\u0142przywr\u00f3ci\u0142). \u201e\u0141ask\u0105\nbowiem jeste\u015bcie zbawieni\u201d. Razem te\u017c wskrzesi\u0142 (wsp\u00f3\u0142wskrzesi\u0142) i razem\nposadzi\u0142 (wsp\u00f3\u0142posadzi\u0142) na wy\u017cynach niebieskich – w Chrystusie Jezusie, aby w\nnadchodz\u0105cych wiekach przemo\u017cne bogactwo Jego \u0142aski wykaza\u0107 na przyk\u0142adzie\ndobroci wzgl\u0119dem nas, w Chrystusie Jezusie\u201d (Ef 2, 4-7)[119]<\/a>.\n<\/p>\n\n\n\n Charakterystyczn\u0105\ncech\u0105 chrystologii nie jest adoptowana kulturowo interpretacja osoby Jezusa,\nani d\u0105\u017cenie do praktyki, lecz pokojowe posiadanie wiary w Jezusie oraz\nwsp\u00f3\u0142uczestnictwo w Jego b\u00f3stwie poprzez ci\u0105g\u0142e uwielbienie Go w liturgii,\nascezie, kontemplacji i o\u015bwieceniu[120]<\/a>.\nBycie chrze\u015bcijaninem to nie tylko rozumienie tajemnicy Chrystusa, lecz tak\u017ce\nodpowiadaj\u0105ce jej do\u015bwiadczenie wiary poprzez \u017cycie w Nim. Dojrza\u0142a \u015bwiadomo\u015b\u0107,\nkt\u00f3r\u0105 chrze\u015bcijanin ma o Jezusie, powinna sta\u0107 si\u0119 \u201epneumatyczn\u0105\u201d egzystencj\u0105 w\nNim[121]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Usprawiedliwiony\ncz\u0142owiek jest tym, kt\u00f3ry ma na \u015bwiecie si\u0119 \u201eprzyoblec\u201d, wed\u0142ug \u015bw. Paw\u0142a, w\nposta\u0107 drugiego i ostatniego Adama, kt\u00f3ry przyszed\u0142 z wysoka w mocy\nZmartwychwstania, posiada jedyn\u0105 \u2013 ale dla nas \u2013 bosk\u0105 niezniszczalno\u015b\u0107; mamy\ndoj\u015b\u0107 do niej przez \u201edrugie narodzenie\u201d, kt\u00f3re przekracza i dope\u0142nia w spos\u00f3b\nniepor\u00f3wnany wszystko, co cz\u0142owiek w historii mo\u017ce zdzia\u0142a\u0107, mie\u0107 i wiedzie\u0107.\nPrzeb\u00f3stwiaj\u0105cy akt, przez kt\u00f3ry ludzie wyra\u017caj\u0105 gotowo\u015b\u0107 \u201eprzyobleczenia si\u0119\u201d\nw Chrystusa Zmartwychwsta\u0142ego, akt, kt\u00f3ry nigdy nie jest sko\u0144czony i zawsze\nmo\u017ce rozpocz\u0105\u0107 si\u0119 na nowo \u2013 to bezkrwawa Pascha cz\u0142owieka i codzienna tre\u015b\u0107\nduchowej ofiary, o kt\u00f3rej m\u00f3wi nam \u015bw. Pawe\u0142 (Rz 12, 1-2)[122]<\/a>.\nDop\u00f3ki jeszcze moc Jezusa nie objawi si\u0119 w \u015bwiecie w pe\u0142nej chwale, Chrystus\nantycypuje dla Ko\u015bcio\u0142a w spos\u00f3b ograniczony, lecz rzeczywisty, przeobra\u017caj\u0105ce\nskutki Zmartwychwstania. Stopniowo przeobra\u017ca On w ukryciu \u015bwiat historii w to,\nczym stanie si\u0119 on kiedy\u015b w eschatologii. Chrystus daje nam nasz chleb i wino,\nka\u017c\u0105c nam wierzy\u0107, \u017ce sta\u0142y si\u0119 one ju\u017c na p\u0142aszczy\u017anie znak\u00f3w tym, czym stanie\nsi\u0119 ca\u0142y \u015bwiat w blasku chwa\u0142y: wolnym od \u015bmierci \u017cyciem Cia\u0142a Zmartwychwstania[123]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n B\u00f3g Ojciec\njest pierwszym \u0179r\u00f3d\u0142em i Dawc\u0105 \u017cycia od pocz\u0105tku. To nowe \u017bycie, kt\u00f3re obejmuje\nuwielbienie Cia\u0142a ukrzy\u017cowanego Chrystusa, sta\u0142o si\u0119 skutecznym znakiem nowego\nobdarowania ludzko\u015bci Duchem \u015awi\u0119tym, przez kt\u00f3rego Bo\u017ce \u017cycie, jakie ma Ojciec\nw Sobie, i kt\u00f3re daje Synowi, staje si\u0119 udzia\u0142em wszystkich ludzi zjednoczonych\nz Chrystusem. Eucharystia jest Naj\u015bwi\u0119tszym Sakramentem tego Zjednoczenia.\nSprawuj\u0105c j\u0105 i zarazem w niej uczestnicz\u0105c, jednoczymy si\u0119 z Chrystusem ziemskim\ni niebia\u0144skim zarazem, kt\u00f3ry teraz wstawia si\u0119 za nami przed obliczem Boga[124]<\/a>.\n\u0141aska jest elementem \u0142\u0105cz\u0105cym cz\u0142owieka z B\u00f3stwem. \u00d3w proces jednoczenia\nludzko\u015bci mi\u0119dzy sob\u0105 i ze sob\u0105, dokonuje obecnie Chrystus poprzez sakramenty.\nW dziedzinie jednoczenia i pog\u0142\u0119biania jedno\u015bci, dzia\u0142aj\u0105 one \u201ebiologicznie\u201d;\nnajbardziej widocznie wyst\u0119puje to w sakramencie Wieczerzy Pa\u0144skiej[125]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Dzi\u0119ki\nu\u015bwi\u0119caj\u0105cemu przyj\u0119ciu Cia\u0142a i Krwi Chrystusa, cz\u0142owiek zostaje wewn\u0119trznie\nu\u015bwi\u0119cony i odnowiony, dzi\u0119ki czemu staje si\u0119 przyjacielem Chrystusa. Nie\nwahamy si\u0119 tutaj stwierdzi\u0107, \u017ce, je\u017celi pominiemy ide\u0119 wyniesienia cz\u0142owieka do\nprawdziwego udzia\u0142u w naturze Bo\u017cej, to Eucharystia stanie przed nami jako\nodizolowanie, niedostatecznie umotywowane i niezrozumia\u0142e dzie\u0142o Bo\u017ce[126]<\/a>.\nIdea naszej inkorporacji w Chrystusa wyst\u0119puje tutaj jako zasadniczy rys\nEucharystii[127]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Przerastaj\u0105c\nwszelk\u0105 zas\u0142ug\u0119 i wszelkie dzie\u0142o, skoro jest w Duchu \u015awi\u0119tym darem Chrystusa\nZmartwychwsta\u0142ego, Boska Liturgia sprawia, \u017ce ci, kt\u00f3rzy przyjmuj\u0105 Komuni\u0119 \u015bwi\u0119t\u0105,\nstaj\u0105 si\u0119 przede wszystkim dzie\u0107mi Kr\u00f3lestwa, i dopiero dzi\u0119ki temu prawdziwymi\nlud\u017ami mog\u0105cymi rzeczywi\u015bcie przekszta\u0142ca\u0107 \u015bwiat[128]<\/a>.\nUczestnicz\u0105c w Wieczerzy Pa\u0144skiej, uczestniczymy w wielkiej tajemnicy, czyli\nsakramencie Chrystusa, w kt\u00f3rym On sam wciela si\u0119 w nasze cz\u0142owiecze\u0144stwo, a\nKo\u015bci\u00f3\u0142 wciela si\u0119 niejako w Chrystusa (tworzy Cia\u0142o Chrystusa). Czy\u017c kielich\nb\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa nie jest uczestnictwem w Ciele Chrystusa? (por. 1 Kor 10, 16).\nWieczerza Pa\u0144ska uobecnia nam Chrystusa, jednoczy nas z Nim i wciela w Niego[129]<\/a>.\nCz\u0142owiek prze\u017cywa swoje synostwo jako trynitarn\u0105 dynamizacj\u0119 \u017cycia, kt\u00f3rej\nszczytem jest ofiara Eucharystyczna. Udzia\u0142 w tej ofierze na spos\u00f3b\nsakramentalny jest udzia\u0142em w synostwie Boga w spos\u00f3b pe\u0142ny. Je\u017celi Chrystus w\nEucharystii streszcza ca\u0142\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 swojego przeznaczenia, to cz\u0142owiek,\nkt\u00f3ry w niej uczestniczy, ostatecznie staje si\u0119 uczestnikiem zbawiaj\u0105cego\nsynostwa Chrystusa[130]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Sakrament\nEucharystii zajmuje pierwsze miejsce po\u015br\u00f3d innych sakrament\u00f3w, kt\u00f3re obdarzaj\u0105\ncz\u0142owieka pozytywnymi skutkami usprawiedliwiania. Jest on \u201eosi\u0105\u201d, w kt\u00f3rej\ndokonuje si\u0119 dalszy proces wcielenia i nowego stworzenia[131]<\/a>.\nPrzylgni\u0119cie do Chrystusa w Eucharystii ipso facto<\/em>, co nieuniknione,\noznacza to r\u00f3wnie\u017c wcielenie ka\u017cdym razem wi\u0119cej w Chrystogenez\u0119, kt\u00f3ra sama (w\ntym le\u017cy, istota wiary chrze\u015bcija\u0144skiej) jest dusz\u0105 powszechnej Kosmogenezy[132]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Boska\nLiturgia jest nie tylko wspomnieniem (anamnesis<\/em>) zbawczych dzie\u0142 Boga\ndokonanych w przesz\u0142o\u015bci. Jako uobecnienie usprawiedliwiaj\u0105cej tajemnicy jest\nznakiem i gwarancj\u0105, \u017ce B\u00f3g dzia\u0142a ustawicznie w sercach ludzi ku dobrej\nprzemianie. Jest tak\u017ce znakiem, kt\u00f3ry zapowiada i uprzedza ostateczne\nspe\u0142nienie Bo\u017cego dzie\u0142a stworzenia i odkupienia w eschatycznej wsp\u00f3lnocie\nusprawiedliwionych[133]<\/a>.\nKo\u015bci\u00f3\u0142 wie, \u017ce ju\u017c teraz Chrystus przychodzi do nas w Eucharystii i przez ni\u0105\njest obecny po\u015br\u00f3d swego ludu. Jednak ta Jego obecno\u015b\u0107 jest zakryta. Dlatego\nsprawujemy Wieczerz\u0119 Pa\u0144sk\u0105, \u201eoczekuj\u0105c obiecanej nagrody wiecznej i przyj\u015bcia\nnaszego Pana Jezusa Chrystusa\u201d[134]<\/a>\ni prosz\u0105c, by\u015bmy mogli \u201ewiecznie radowa\u0107 si\u0119 Twoj\u0105 chwa\u0142\u0105, gdy otrzesz z\nnaszych oczu wszelk\u0105 \u0142z\u0119, bo widz\u0105c Ciebie Bo\u017ce, jaki jeste\u015b, przez wszystkie\nwieki b\u0119dziemy do Ciebie podobni i chwali\u0107 Ci\u0119 b\u0119dziemy bez ko\u0144ca przez naszego\nPana Jezusa Chrystusa\u201d[135]<\/a>.\nIlekro\u0107 Ko\u015bci\u00f3\u0142 celebruje Bosk\u0105 Liturgi\u0119, dokonuje si\u0119 dzie\u0142o naszego\nusprawiedliwienia, kt\u00f3re w ostateczno\u015bci oka\u017ce si\u0119 lekarstwem pozwalaj\u0105cym nam\nnie umiera\u0107, lecz \u017cy\u0107 wiecznie w Jezusie Chrystusie[136]<\/a>.\nDzi\u0119ki eucharystycznemu usprawiedliwieniu trwamy w oczekiwaniu na stan chwa\u0142y,\nw kt\u00f3rym ujrzymy Chrystusa i b\u0119dziemy \u017cyli razem z Nim bez \u017cadne\u00adgo\npo\u015brednictwa czy te\u017c jakich\u015b form sakramentalnych.<\/p>\n\n\n\n Usprawiedliwiaj\u0105ca\nmoc Eucharystii aktualizuje moce wszystkich sakrament\u00f3w. Sakramenty stanowi\u0105\njedn\u0105 dynamiczn\u0105 rze\u00adczywisto\u015b\u0107, s\u0105 etapami jednego misterium Chrystusa, kt\u00f3ry\nusprawiedliwia cz\u0142owieka i prowadzi go do Ojca. Jedno\u015b\u0107 i dynamika misteri\u00f3w\np\u0142yn\u0105 z Eucharystii, kt\u00f3ra w ten spos\u00f3b staje si\u0119 sakramentem skutecznej i\nprzeobra\u017caj\u0105cej obecno\u015bci Chrystusa. Usprawiedliwienie staje si\u0119 prawdziwie\n\u201ehistori\u0105 zbawienia\u201d, w tym sensie, \u017ce maj\u0105c za Alf\u0119 i Omeg\u0119 Chry\u00adstusa,\nstopniowo doprowadza ludzi do wsp\u00f3lnoty z Bogiem. Ta historia zbawienia\nprzybiera aspekt \u201ewidzialny\u201d w sakramentach, gdzie Chrystus, rzeczywi\u015bcie\nobecny w Eucharystii, przenika swoj\u0105 obecno\u015bci\u0105 wszystkie misteria i zapewnia\nim skuteczno\u015b\u0107 i konkret\u00adno\u015b\u0107 zbawcz\u0105. Ka\u017cdy sakrament jest uczestnictwem w\n\u0142asce Eucha\u00adrystii. Tylko Eucharystia w\u015br\u00f3d wszystkich sakrament\u00f3w nadaje\nmisteriom doskona\u0142o\u015b\u0107. Dzia\u0142a z nimi w samym akcie ich udzielenia, poniewa\u017c nie\nmo\u017cna by zacz\u0105\u0107 doskonale bez niej, i dzia\u0142a nadal po dokonaniu wtajemniczenia\nw tych, kt\u00f3rzy zostali wtajemniczeni[137]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n W Eucharystii dzie\u0142o\nusprawiedliwienia jest wyeksponowane w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny. To eucharystyczne, przeb\u00f3stwiaj\u0105ce\nprzeobra\u017cenie dotyczy w ca\u0142o\u015bci tego, co ludzkie. Wszystko, co nasze, staje si\u0119\nChrystusa: \u201eDusza i cia\u0142o, i wszystkie moce staj\u0105 si\u0119 natychmiast duchowe;\nponiewa\u017c dusza miesza si\u0119 z dusz\u0105, cia\u0142o z cia\u0142em, krew z krwi\u0105\u201d[138]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Usprawiedliwienie ma sens\ntylko w Eucharystii. Sprawiedliwo\u015b\u0107 ludzka wobec Boga nic nie znaczy, jest po\nprostu sprawiedliwo\u015bci\u0105 ludzk\u0105. Kiedy jednak \u0142\u0105czymy si\u0119 z Chrystusem w\nEucharystii, uczestniczymy w \u201esprawiedliwo\u015bci\u201d Chrystusa, a wi\u0119c w Jego\n\u015bwi\u0119to\u015bci, dlatego jako bezpo\u015bredni skutek tego zjed\u00adnoczenia otrzymujemy\nprzebaczenie grzech\u00f3w[139]<\/a>.\n\u201eSprawiedliwo\u015b\u0107 ludzi sama z siebie nie s\u0142u\u017cy do niczego, ale gdy tylko\nzostali\u015bmy zjednoczeni z Chrystusem i otrzymali\u015bmy wsp\u00f3l\u00adnot\u0119 Jego Cia\u0142a i Krwi,\nmo\u017ce wyda\u0107 natychmiast wielkie dobra, takie jak odpuszczenie grzech\u00f3w i\ndziedziczenie kr\u00f3lestwa, dobra b\u0119d\u0105\u00adce owocem sprawiedliwo\u015bci Chrystusa. [Tak]\nnasza sprawiedliwo\u015b\u0107, w nast\u0119pstwie Komunii, staje si\u0119 sprawiedliwo\u015bci\u0105\nchrystoformi\u00adczn\u0105\u201d[140]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Eucharystia jest nie tylko \u015brodkiem\noczyszczenia duszy. Przemiana dokonana przez sakrament przenika wysi\u0142ek ludzki,\ndlatego nie chodzi w nim tylko zwyczajnie o popraw\u0119 etyczn\u0105 cz\u0142owieka, ale o\njego udoskonalenie ontologiczne. Cz\u0142owiek przeob\u00adra\u017cony w Chrystusa\nwsp\u00f3\u0142pracujez Nim, aby usun\u0105\u0107 resztki \u201ez\u0142ego nawyku\u201d, nie\npozwalaj\u0105cego, aby zaja\u015bnia\u0142o w nim \u017cycie w Chry\u00adstusie. Chrystus, kt\u00f3ry w\nEucharystii staje si\u0119 jednym w nas, staje si\u0119 tak\u017ce naszym oczy\u00adszczeniem i\n\u201enaszym towarzyszem walki\u201d[141]<\/a>.\nNagrod\u0105 za t\u0119 walk\u0119 nie jest zwyk\u0142a czysto\u015b\u0107 wewn\u0119trzna, ale co\u015b znacznie\nwi\u0119kszego, to w\u0142a\u015bnie \u201echleb \u017cycia staje si\u0119 nasz\u0105 nagrod\u0105\u201d[142]<\/a>.\nTa \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 o charakterze ontologiczno-eu\u00adcharystycznym zmienia si\u0119 w \u015bwi\u0119to\u015b\u0107\negzystencjaln\u0105: chrze\u015bcijanin, kt\u00f3ry staje si\u0119 jednym z Chrystusem, w Eucharystii\npowinien od\u00adzwierciedla\u0107 na co dzie\u0144 \u017cycie Chrystusa, kt\u00f3re sta\u0142o si\u0119 ju\u017c jego\n\u017cyciem. W Eucharystii Chrystus jest nasz bardziej, ni\u017c my nale\u017cymy do samych\nsiebie. Jest naprawd\u0119 nasz, poniewa\u017c zostali\u015bmy ustanowieni cz\u0142onkami i dzie\u0107mi,\ni mamy wsp\u00f3lne z Nim cia\u0142o, krew i Ducha (…), dlatego wszyscy jeste\u015bmy\nzobowi\u0105zani \u017cy\u0107 nowym \u017cyciem w Chrystusie i dawa\u0107 dow\u00f3d zgod\u00adnej z nim\nsprawiedliwo\u015bci[143]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Usprawiedliwienie chrzcielne to tylko pocz\u0105tek.\nEucharystia kontynuuje \u00f3w proces usprawiedliwienia zapocz\u0105tkowany przez\nchrzest. Dlatego jest sakramentem, kt\u00f3ry w swym powtarzalnym charakterze\nwskazuje na owo sta\u0142e uzdrawiaj\u0105ce oddzia\u0142ywanie Chrystusa na nasz\u0105 natur\u0119,\nchor\u0105 z powodu grzechu. \u0141aska usprawiedliwienia otrzymywana jest w Eucharystii\nw spos\u00f3b szczeg\u00f3lny. Sakrament chrztu przyjmujemy tylko raz. Do Eucharystii\nprzyst\u0119pujemy cz\u0119sto, poniewa\u017c jeste\u015bmy lud\u017ami, kt\u00f3rym zdarza si\u0119 na co dzie\u0144\nobra\u017ca\u0107 Boga. Szukaj\u0105c \u0142aski usprawiedliwienia usi\u0142ujemy zmaza\u0107 win\u0119, dlatego\nmusimy si\u0119 nawr\u00f3ci\u0107, utrudzi\u0107, pokona\u0107 grzech; wszystko to nie b\u0119dzie mog\u0142o\ndzia\u0142a\u0107 przeciw grzechowi, je\u015bli nie dodamy do tego Eucharystii, jedynego leku\nna ludzkie z\u0142o.<\/p>\n\n\n\n 2.\nNegatywny skutek usprawiedliwienia w Eucharystii \u2013 odpuszczenie grzech\u00f3w<\/strong><\/p>\n\n\n\n Omawiaj\u0105c Eucharysti\u0119 jako \u201e\u017ar\u00f3d\u0142o\u201d usprawiedliwienia,\npodkre\u015blili\u015bmy pozytywne aspekty artyku\u0142u o iustificatio<\/em>. Ale istnieje\njeszcze jeden aspekt \u0142aski sakramentalnej Naj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu \u2013 aspekt\nnegatywny, czyli odpuszczenie grzech\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n Wszystkie cztery biblijne relacje usta\u00adnowienia\nEucharystii (u wszystkich syn\u00adoptyk\u00f3w i u \u015bw: Paw\u0142a) w r\u00f3\u017cnych sformu\u0142owaniach\ns\u0142ownych zawieraj\u0105 my\u015bl o Ciele Chrystusa, kt\u00f3re zosta\u0142o wydane za nasze\ngrzechy; i o Krwi Chry\u00adstusowej, kt\u00f3ra wylana zosta\u0142a za nasze grzechy.\nZado\u015b\u0107uczynna, a tym samym odpuszczaj\u0105ca grzechy moc \u015bmierci Chry\u00adstusa staje\nsi\u0119 udzia\u0142em zasiadaj\u0105cych za eucharystycznym Sto\u0142em. W przela\u00adnej Krwi zawarte\nzostaje ostateczne przy\u00admierze na odpuszczenie grzech\u00f3w. Te wybitnie biblijne\ndane w rozwoju historycznym doprowadzi\u0142y do umieszcze\u00adnia w modlitwach\neucharystycznych my\u00ad\u015bli o zwyci\u0119skiej mocy sakramentu nad si\u0142\u0105 grzech\u00f3w. W\nokre\u015blonych Ko\u015bcio\u0142ach chrze\u015bcija\u0144skiego Wschodu te w\u0142a\u015bnie modlitwy i ryty\npokutne w\u0142\u0105czone w ramy sprawowanej Eucharystii zyska\u0142y poczesne miejsce i\nznaczenie. Poniewa\u017c w rzymskich modlitwach eucharystycz\u00adnych przewa\u017caj\u0105 mod\u0142y\ndzi\u0119kczynne, wspomniane motywy pokutne mniej s\u0105 widoczne. Ale i w rzymskich\ntekstach mszalnych nie brak oczywi\u015bcie podob\u00adnych akcent\u00f3w, kt\u00f3rych form\u0105\nszczyto\u00adw\u0105 s\u0105 przecie\u017c same s\u0142owa ustanowienia wypowiadane nad chlebem i\nkielichem[144]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Pokutne akcenty w liturgii Mszy \u015bwi\u0119tej s\u0105\nzreszt\u0105 tak zaskakuj\u0105co liczne i wy\u00admowne, i\u017c zas\u0142ugiwa\u0142yby na kompletne\nwyliczenie i nawet na odr\u0119bne opraco\u00adwanie teologiczne. Dla przyk\u0142adu wska\u017c\u00admy\nna niekt\u00f3re z nich. Jest to najpierw bardzo rozbudowana w ramach \u201eObrz\u0119\u00add\u00f3w\nwst\u0119pnych\u201d, a przeznaczona do wy\u00adboru celebransa, oferta akt\u00f3w skruchy; oto\njedno z ich zako\u0144cze\u0144 przypomina\u00adj\u0105ce wr\u0119cz formu\u0142\u0119 absolucji: \u201eNiech si\u0119\nzmi\u0142uje nad nami B\u00f3g wszechmog\u0105cy i odpu\u015bciwszy nam grzechy doprowadzi nas do\n\u017cycia wiecznego. Amen.\u201d \u201eNiech s\u0142owa Ewangelii zg\u0142adz\u0105 nasze grzechy\u201d, tak\nko\u0144czy si\u0119 czytanie Ewangelii. Dzi\u0119k\u00adczynne prefacje Wielkiego Postu, i nie\ntylko one, zawieraj\u0105 mn\u00f3stwo odniesie\u0144 do g\u0142adzenia grzech\u00f3w. Szczeg\u00f3\u0142owej\nanalizy wymaga\u0142yby wzmianki o odpu\u00adszczeniu grzech\u00f3w obecne w wielkich kanonach\nMszy \u015bw. W modlitwie poprze\u00addzaj\u0105cej przekazanie znaku pokoju ka\u00adp\u0142an prosi\nJezusa Chrystusa s\u0142owami: \u201e \u2026nie zwa\u017caj na grzechy nasze\u201d, z czego wynika, i\u017c\nmaj\u0105cy za chwil\u0119 przyj\u0105\u0107 Eu\u00adcharysti\u0119 znajduj\u0105 si\u0119 w stanie grzechu. I st\u0105d\npewnie jeszcze ca\u0142y ci\u0105g swego rodzaju akt\u00f3w strzelistych wype\u0142niaj\u0105\u00adcych\nostatnie momenty przed przyst\u0105\u00adpieniem do Komunii \u015bw.: \u201eBaranku Bo\u017cy, kt\u00f3ry\ng\u0142adzisz grzechy \u015bwiata\u201d (trzykrot\u00adnie); \u201eOto Baranek Bo\u017cy, kt\u00f3ry g\u0142adzi\ngrzechy \u015bwiata\u201d, i jeszcze, tu\u017c przed sam\u0105 Komuni\u0105 \u015bw., pe\u0142ne pokory przy\u00adznanie\nsi\u0119.. do grzechu: \u201ePanie, nie je\u00adstem godzien, aby\u015b przyszed\u0142 do mnie…\u201d.\nMy\u015bli o grzechu i b\u0142agania o jego prze\u00adbaczenie nie zaciera nawet wielki hymn\npochwalny \u201eChwa\u0142a na wysoko\u015bci Bogu\u201d, przeciwnie – motyw ten akcentuje z nie\u00adspodziewan\u0105\nsi\u0142\u0105, gdy m\u00f3wimy lub \u015bpie\u00adwamy: \u201ePanie Bo\u017ce, Baranku Bo\u017cy, Synu Ojca, kt\u00f3ry\ng\u0142adzisz grzechy \u015bwiata, zmi\u00ad\u0142uj si\u0119 nad nami. Kt\u00f3ry g\u0142adzisz grze\u00adchy \u015bwiata,\nprzyjm b\u0142aganie nasze\u201d. Sam za\u015b kap\u0142an wypowiada przed Ko\u00admuni\u0105 \u015bw., niejako\nju\u017c \u201ena w\u0142asny ra\u00adchunek\u201d, s\u0142owa artyku\u0142owane jeszcze dobitniej: \u201ePanie…,\nwybaw mnie przez to Naj\u015bwi\u0119tsze Cia\u0142o i Krew swoj\u0105 od wszelkich nieprawo\u015bci\nmoich i od wszel\u00adkiego z\u0142a\u201d, oraz w dykcji posuwaj\u0105cej si\u0119 a\u017c do pro\u015bby: \u201eNiech\nprzyj\u0119cie Cia\u0142a i Krwi Twojej, Panie Jezu Chryste, nie \u015bci\u0105gnie na mnie wyroku\npot\u0119pienia, lecz dzi\u0119ki Twemu mi\u0142osierdziu niech mnie chroni oraz skutecznie\nleczy moj\u0105 du\u00adsz\u0119 i cia\u0142o\u201d. Konkretne pytania mog\u0142yby teraz za\u00adbrzmie\u0107: czy w tych\ni podobnych akla\u00admacjach chodzi o przeno\u015bnie, w rzeczywisto\u015bci niedotykaj\u0105ce\nzjawiska winy i grzechu, grzech w istocie rzeczy bagatelizuj\u0105ce? Czy wymieniane\ntu bez ko\u0144ca grzechy s\u0105 grzechami wyimaginowanymi, wielko\u015bciami fikcyjnymi? Czy\nliturgia Ko\u00ad\u015bcio\u0142a ma tutaj na my\u015bli jaki\u015b nieokre\u00ad\u015blony stan grzeszno\u015bci lub\ntylko pami\u0119\u0107 o grzechach ju\u017c odpuszczonych przez roz\u00adgrzeszenie otrzymane\nuprzednio w kon\u00adfesjonale? Niezr\u00f3\u017cnicowana odpowied\u017a \u201etak\u201d wyzwoli zapewne\nsekwencj\u0119 innych pyta\u0144 dr\u0105\u017c\u0105cych a\u017c po zagadnienie sen\u00adsu liturgicznych mod\u0142\u00f3w.\nSamo zwi\u0119z\u0142e wyliczenie tych pyta\u0144 prowadzi\u0142oby za daleko. W kontek\u015bcie\nporuszonego ju\u017c zaga\u00addnienia Komunii \u015bw. \u201eniegodnej\u201d jeszcze raz podnie\u015bmy, i\u017c\nprzymiotnik ten nie odnosi si\u0119 do moralnego stanu chrze\u015bcijanina przyjmuj\u0105cego\nEucharysti\u0119, lecz do sposobu, w jaki uczestnicy euchary\u00adstycznej Uczty odnosz\u0105\nsi\u0119 do siebie i jak prze\u017cywaj\u0105 sw\u00f3j stosunek do Jezusa Chry\u00adstusa[145]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Eucharystia jest \u015brodkiem zaradczym, kt\u00f3ry nas\nwyzwala z grzech\u00f3w powszednich i chroni przed pope\u0142nieniem grzech\u00f3w\n\u015bmiertelnych. Albowiem Krew Chrystusa, kt\u00f3r\u0105 przyjmujemy, zosta\u0142a wydana na\nodpuszczenie grzech\u00f3w. Msza \u015bw. umacnia w nas w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny, oczyszczaj\u0105c\nnas z przewin grzechowych oraz chroni\u0105c nas w naszej s\u0142abo\u015bci przed \u017c\u0105dz\u0105\nwynikaj\u0105c\u0105 z grzechu pierworodnego[146]<\/a>.\nMaj\u0105c to na uwadze, \u015bw. Tomasz z Akwinu twierdzi\u0142 nawet, \u017ce Eucharystia sama w\nsobie posiada moc odpuszczania wszystkich grzech\u00f3w. Si\u0142\u0119 t\u0119 czerpie \u2013 zdaniem\n\u015bwi\u0119tego \u2013 z m\u0119ki Chrystusa, \u017ar\u00f3d\u0142a g\u0142adzenia grzech\u00f3w[147]<\/a>.\nTeologia katolicka inspirowana my\u015bl\u0105 Akwinaty d\u0142ugo utrzymywa\u0142a, \u017ce\nsakramentalna pokuta nie jest ani jedyn\u0105, ani g\u0142\u00f3wn\u0105 drog\u0105 do odpuszczenia\ngrzech\u00f3w. Z my\u015bl\u0105 o Eucharystii teologowie tamtych czas\u00f3w wypracowali poj\u0119cie\ntzw. pragnienia <\/em>pokuty (votum paenitentiae): <\/em>pragnienie pokuty\nwystarcza\u0142o w sytuacji, gdy pragn\u0105cy przyj\u0105\u0107 Eucharysti\u0119 mia\u0142 \u015bwiadomo\u015b\u0107\ngrzechu ci\u0119\u017ckiego. Pogl\u0105dy te, rozwijane raczej na szczeblu refleksji\nteologicznej, w zasadzie nie przetar\u0142y sobie \u015bcie\u017cki w praktycznej p\u0142aszczy\u00ad\u017anie\n\u017cycia ko\u015bcielnego. Przez wieki problem ten nie doczeka\u0142 si\u0119 og\u00f3lnoko\u015b\u00adcielnej\nregulacji. Powszechnie zobowi\u0105zu\u00adj\u0105ce w tej kwestii prawodawstwo ko\u015bcielne\npojawia si\u0119 dopiero na IV Soborze Latera\u0144skim (1215), kt\u00f3ry ustala norm\u0119:\ngrzechy ci\u0119\u017ckie wyznane by\u0107 musz\u0105 przed przyj\u0119ciem Eucharystii – cho\u0107 i tutaj\nkie\u00adrunek my\u015blenia jest nieco inny: konkret\u00adnie chodzi tu o silniejsze\npowi\u0105zanie sakramentu pokuty z Komuni\u0105 wielkanoc\u00adn\u0105, kt\u00f3r\u0105 przyj\u0105\u0107 trzeba z\nnale\u017cn\u0105 czci\u0105. Odno\u015bne postanowienie Soboru zaczyna si\u0119 do s\u0142\u00f3w: \u201eWszyscy\nwierni obojga p\u0142ci, doszed\u0142szy do u\u017cywania rozumu, powinni osobi\u015bcie\nprzynajmniej raz w roku wiernie wyzna\u0107 wszystkie swoje grzechy w\u0142asnemu\nkap\u0142anowi i odprawi\u0107 w miar\u0119 si\u0142 na\u0142o\u017co\u00adn\u0105 sobie pokut\u0119, przyjmuj\u0105c z\nuszanowaniem, przynajmniej na Wielkanoc, sakrament Eucharystii…\u201d[148]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Katechizm Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego<\/em> w tej\nkwe\u00adstii ju\u017c nie odwo\u0142uje si\u0119 do Soboru Late\u00adra\u0144skiego. Pomijaj\u0105c kwesti\u0119\nsprz\u0119\u017cenia spowiedzi z Komuni\u0105 wielkanocn\u0105 m\u00f3wi wprost: \u201eKto jest \u015bwiadom\ngrzechu ci\u0119\u017ckie\u00adgo, przed przyst\u0105pieniem do Komunii, po\u00adwinien przyj\u0105\u0107\nsakrament pojednania\u201d[149]<\/a>.\nKatechizm przywo\u0142uje tekst z Pierw\u00adszego Listu do Koryntian (11, 27-29)[150]<\/a>.\nNowy Kodeks Prawa Kanonicznego<\/em> ujmuje za\u015b rzecz w nast\u0119puj\u0105cy zapis\nprawny: \u201eKto ma \u015bwiadomo\u015b\u0107 grzechu ci\u0119\u017ckiego, nie powi\u00adnien bez sakramentalnej spowiedzi\nodpra\u00adwia\u0107 Mszy \u015bwi\u0119tej ani przyjmowa\u0107 Komu\u00adnii \u015bwi\u0119tej, chyba \u017ce istnieje\npowa\u017cna ra\u00adcja i nie ma sposobno\u015bci wyspowiadania si\u0119. W takim jednak wypadku\nma pami\u0119\u00adta\u0107 o tym, \u017ce jest obowi\u0105zany wzbudzi\u0107 akt \u017calu doskona\u0142ego, kt\u00f3ry\nzawiera w sobie zamiar wyspowiadania si\u0119 jak najszybciej\u201d[151]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Omawiaj\u0105c problematyk\u0119 odpuszczania grzech\u00f3w\njako negatywnego skutku usprawiedliwienia w sakramencie Eucharystii, warto\nwspomnie\u0107 nauczanie Soboru Trydenckiego, kt\u00f3re pozosta\u0142o bez wp\u0142ywu na dalsz\u0105\npraktyk\u0119 Ko\u015bcio\u0142a. Trydent m\u00f3wi wyra\u017anie, \u017ce Eucharystia, jako ofiara prze\u00adb\u0142agalna,\ndarzy darem pokuty i g\u0142adzi naj\u00adci\u0119\u017csze nawet grzechy. Warto przytoczy\u0107 ten\nwielce znamienny tekst: \u201eA poniewa\u017c w Boskiej ofierze, dokonuj\u0105cej si\u0119 we Mszy\n\u015bw. jest obecny i w spos\u00f3b bezkrwawy ofia\u00adrowany ten sam Chrystus, kt\u00f3ry na\no\u0142tarzu krzy\u017ca \u00abofiarowa\u0142 samego siebie\u00bb (Hbr 9, 27) w spos\u00f3b krwawy, przeto\nnaucza \u015bw. Sob\u00f3r, \u017ce ofiara ta jest prawdziwie przeb\u0142agalna<\/em>. Przez ni\u0105\nbowiem, kiedy przyst\u0119pujemy do Boga ze szczerym sercem i prawdziw\u0105 wiar\u0105, z\nboja\u017ani\u0105 i ze czci\u0105, skruszeni i po\u00adkutuj\u0105cy, \u00abotrzymujemy mi\u0142osierdzie i znaj\u00addujemy\n\u0142ask\u0119 w stosownej chwili\u00bb (Hbr 4, 16). T\u0105 ofiar\u0105 Pan przeb\u0142agany, udziela\u00adj\u0105c\n\u0142aski i daru pokuty, odpuszcza przest\u0119p\u00adstwa i grzechy, nawet bardzo wielkie<\/em>\u201d[152]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Eucharystia jest\nprawdziwym \u015brodkiem zaradczym, kt\u00f3ry nas wyzwala z grzech\u00f3w po\u00adwszednich i\nchroni przed pope\u0142nianiem grzech\u00f3w \u015bmiertelnych. Albo\u00adwiem Krew Chrystusa,\nkt\u00f3r\u0105 przyjmujemy, zosta\u0142a wylana na odpusz\u00adczenie grzech\u00f3w. Eucharystia\numacnia w spos\u00f3b zaiste szczeg\u00f3lny nasze \u017cycie nadprzyrodzone, oczyszczaj\u0105c nas\nz przewin grzechowych oraz chroni\u0105c nas w naszej s\u0142abo\u015bci przed \u017c\u0105dz\u0105\nwynikaj\u0105c\u0105 z grzechu pier\u00adworodnego i tkwi\u0105c\u0105 w nas, mimo przyj\u0119cia sakrament\u00f3w\ninicjacji chrze\u015bcija\u0144skiej. Pokarm przyjmowany codziennie chroni wierz\u0105cego\nprzed utrat\u0105 lub os\u0142abieniem wiary, nadziei i mi\u0142o\u015bci. \u015aw. Tomasz za\u00aduwa\u017ca, \u017ce\n\u201eowocem tego Sakramentu jest mi\u0142o\u015b\u0107 nie tylko jako stan (habitus<\/em>), ale\ntak\u017ce jako akt spowodowany tym Sakramentem, dzi\u0119ki czemu zostaj\u0105 przebaczone\ngrzechy lekkie. Jasne jest przeto, \u017ce moc\u0105 tego Sakramentu s\u0105 odpuszczane\ngrzechy powszednie\u201d[153]<\/a>.\nNie powin\u00adno si\u0119 jednak z tego w\u0142a\u015bnie wzgl\u0119du zapomina\u0107 o tym, \u017ce jest to\nsakra\u00adment \u017cywych, czyli tych, kt\u00f3rzy \u017cyj\u0105 w zjednoczeniu z Jezusem, i \u017ce sam przez\nsi\u0119 nie mo\u017ce on uwalnia\u0107 od grzechu \u015bmiertelnego.<\/p>\n\n\n\n Do owocnego przyj\u0119cia Komunii eucharystycznej\nkonieczny jest wi\u0119c u cz\u0142owieka ochrzczonego stan \u0142aski; nie wystarcza\nnatomiast sama tylko wiara[154]<\/a>.\nWymagana jest tak\u017ce znajomo\u015b\u0107, na ile dany cz\u0142owiek jest zdolny do tego,\ntajemnic wiary (kim jest Jezus Chrystus, co ozna\u00adcza Jego zbawcze dzia\u0142anie i\nczym jest zbawienie, jakiego nam udziela poprzez sakramenty) \u0142\u0105cznie z uczciw\u0105\nintencj\u0105 i pobo\u017cno\u015bci\u0105. Dlatego tradycja \u0142aci\u0144ska domaga si\u0119 u osoby\nprzyjmuj\u0105cej odpowiedniego stop\u00adnia u\u017cywania rozumu. Im bardziej zespalamy si\u0119\nz Chrystusem, przyjmuj\u0105c Jego Cia\u0142o i Krew, tym bardziej jeste\u015bmy przecie\u017c\nzdecy\u00addowani nie od\u0142\u0105cza\u0107 si\u0119 od Niego, a wi\u0119c odrzuca\u0107 grzech, kt\u00f3ry jest\nk\u0142amstwem i niepos\u0142usze\u0144stwem wobec Boga. Skoro za\u015b Eucharystia jest Ofiar\u0105\nChrystusa, wci\u0105\u017c uobecnian\u0105 i daj\u0105c\u0105 \u0142ask\u0119, staje si\u0119 ona zarazem szczeg\u00f3lnie\nskutecznym lekarstwem pozwalaj\u0105cym nam lepiej u\u015bwiadamia\u0107 sobie mi\u0142osierne\ndzia\u0142anie Boga wzgl\u0119dem nas. Mo\u017cna by jeszcze doda\u0107, \u017ce \u201ejest gestem\numo\u017cliwiaj\u0105cym drog\u0119 temu nowemu stworzeniu, dokonanemu moc\u0105 Boga i zdolnemu do\nrzeczy nowych, Wiatykiem, pokarmem na drog\u0119, prawdziwym po\u017cywieniem cz\u0142owieka i\njego nadziei. Chrystus, wci\u0105\u017c w tym ge\u015bcie oddaj\u0105c si\u0119 ludziom, udoskonala\ncz\u0142owieka w nim samym… Taka jest Eucharystia: Chrystus tworzy tu nowe\ncz\u0142owiecze\u0144stwo zdolne do sprawiedliwo\u015bci, rado\u015bci i przyj\u0119cia, cz\u0142owiecze\u0144stwo\nprawdziwe, a dokonuje tego przychodz\u0105c do naszego domu\u201d[155]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Zako\u0144czenie <\/strong><\/p>\n\n\n\n \u0141aska\nusprawiedliwienia urzeczy\u00adwistnia si\u0119 pe\u0142niej i w bardziej rzeczywisty spos\u00f3b w\nEucharystii. Wieczerza Pa\u0144ska jest naturalnym wynikiem dwu sakrament\u00f3w\nwtajemniczenia chrze\u015bcija\u0144skiego: chrztu i bierzmowania, ich owo\u00adcem i\nnajwy\u017cszym uwie\u0144czeniem. W tym sakramencie nasza \u201eko\u00admunia\u201d z Chrystusem staje\nsi\u0119 doskona\u0142a. Nie spos\u00f3b p\u00f3j\u015b\u0107 dalej, ni\u017c Eucharystia, ani niczego do niej\ndoda\u0107. Na gruncie dzisiejszego naucza\u00adnia Ko\u015bcio\u0142a pe\u0142ne uczestnictwo w Eucha\u00adrystii\n(z przyj\u0119ciem Komunii \u015bwi\u0119tej) odpu\u00adszcza tylko grzechy powszednie. Niekt\u00f3rzy\nteologowie uwa\u017caj\u0105 nawet, \u017ce gdyby chrze\u015bcijanin nie by\u0142 \u015bwiadomy grzechu\n\u015bmiertelnego z jakich\u015b powod\u00f3w (np. ci\u0119\u017ckiej sklerozy), to grzech ten zostaje\nodpuszczony w modlitwie mszalnej lub w akcie Komunii \u015bwi\u0119tej. Kto jest \u015bwiadomy\ngrzechu \u015bmiertelnego, nie mo\u017ce zbli\u017ca\u0107 si\u0119 do Eucharystii.<\/p>\n\n\n\n Eucharystia kontynuuje proces usprawiedliwienia\nzapocz\u0105tkowany przez chrzest. Dlatego jest sakramentem, kt\u00f3ry w swym\npowtarzalnym charakterze wskazuje na owo sta\u0142e uzdrawiaj\u0105ce oddzia\u0142ywanie\nChrystusa na nasz\u0105 natur\u0119, chor\u0105 z powodu grzechu. \u0141aska usprawiedliwienia\notrzymywana jest w Eucharystii w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny. Sakrament chrztu\nprzyjmujemy tylko raz. Do Eucharystii przyst\u0119pujemy cz\u0119sto, poniewa\u017c jeste\u015bmy\nlud\u017ami, kt\u00f3rym zdarza si\u0119 na co dzie\u0144 obra\u017ca\u0107 Boga. Szukaj\u0105c \u0142aski usprawiedliwienia\nusi\u0142ujemy zmaza\u0107 win\u0119, dlatego musimy si\u0119 nawr\u00f3ci\u0107, utrudzi\u0107, pokona\u0107 grzech;\nwszystko to nie b\u0119dzie mog\u0142o dzia\u0142a\u0107 przeciw grzechowi, je\u015bli nie dodamy do\ntego Eucharystii, jedynego leku na ludzkie z\u0142o.<\/p>\n\n\n\n Do pilnych zada\u0144 pracy teolog\u00f3w nale\u017ce\u0107\npowinna pog\u0142\u0119biona w\u0142a\u015bciwie i odnowio\u00adna refleksja nad zado\u015b\u0107uczynnym cha\u00adrakterem\nEucharystii przezwyci\u0119\u017caj\u0105cym grzech. Ten trud teologiczny nie mo\u017ce oczywi\u015bcie\ndokonywa\u0107 si\u0119 kosztem po\u00adkutnych wysi\u0142k\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a. W pe\u0142ni za\u00adchowana musi\npozosta\u0107 nienaruszona specyfika sakramentu pokuty w jego charakterze znaku\npojednania. W\u0142a\u015bci\u00adwym sakramentem odpuszczenia grze\u00adch\u00f3w jest bowiem obok\nchrztu sakrament pokuty.<\/p>\n\n\n\n Nota o autorze:<\/strong> Jaros\u0142aw\nM. Lipniak: urodzony w 1973 roku w O\u0142awie, prezbiter Diecezji \u015awidnickiej,\ndoktor habilitowany teologii dogmatycznej, Redaktor Naczelny Mi\u0119dzynarodowego\nPrzegl\u0105du Teologicznego \u201eCommunio\u201d, Kierownik Katedry Ekumenizmu i Dialogu\nMi\u0119dzykulturowego Papieskiego Wydzia\u0142u Teologicznego we Wroc\u0142awiu, Prezes\nDolno\u015bl\u0105skiego Instytutu Dialogu i Tolerancji, przedstawiciel Biskupa\n\u015awidnickiego do spraw Ekumenizmu i Dialogu Mi\u0119dzyreligijnego, Proboszcz parafii\npw. Nawiedzenia NMP w Witoszowie Dolnym.<\/p>\n\n\n\n Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n Balthasar H.\nU. Von, Czy wolno mie\u0107 nadziej\u0119, \u017ce wszyscy b\u0119d\u0105 zbawieni?,<\/em> Tarn\u00f3w 1998.<\/p>\n\n\n\n Bartnik Cz. S., Dogmatyka\nkatolicka, <\/em>t. II, Lublin 2003. <\/p>\n\n\n\n Bonhoeffer\nD., Wyb\u00f3r pism,<\/em> Warszawa 1977.<\/p>\n\n\n\n Cantalamessa\nR., Eucharystia nasze u\u015bwi\u0119cenie<\/em>, Warszawa 1994.<\/p>\n\n\n\n Cantalamessa\nR., S\u0142owo i \u017cycie. Refleksje o s\u0142owie Bo\u017cym na niedziele i \u015bwi\u0119ta<\/em>,\nWroc\u0142aw 1997.<\/p>\n\n\n\n Das Herrenmahl. Bericht der Gemeinsamen\nR\u00f6misch-katholische Evangelisch Kommission <\/em>1978, w: DW\u00dc I, s. 269-295.<\/p>\n\n\n\n Dekret dla Ormian<\/em>, OCD II-1, 1121, BF VII, 286.<\/p>\n\n\n\n Evdokimov P., Prawos\u0142awie<\/em>, Warszawa\n1986.<\/p>\n\n\n\n Giussani L., Perch\u00e9 la Chiesa. <\/em>Il\nsegno oficace del divino nella storia, Milano 1992.<\/p>\n\n\n\n Hryniewicz\nW., B\u00f3g naszej nadziei,<\/em> Opole 1989.<\/p>\n\n\n\n Hryniewicz W., Sakrament Paschy i Pi\u0119\u0107dziesi\u0105tnicy. Tajemnica\nEucharystii w \u015bwietle dialogu katolicko-prawos\u0142awnego, <\/em>w: Eucharystia i\npos\u0142annictwo<\/em>, red. L. G\u00f3rka, W. Hryniewicz, Warszawa 1987, s. 32-45.<\/p>\n\n\n\n Jan Pawe\u0142 II,\nEncyklika Redemptor hominis<\/em> (04.03.1979), w: Encykliki Ojca \u015awi\u0119tego\nJana Paw\u0142a II<\/em>, t. I, Krak\u00f3w 1996, s. 3-53.<\/p>\n\n\n\n Jan Pawe\u0142 II,\nList apostolski Dominicae coenae<\/em>, Watykan 1980.<\/p>\n\n\n\n Jan Pawe\u0142 II,\nPrzekroczy\u0107 pr\u00f3g nadziei<\/em>, Lublin 1994.<\/p>\n\n\n\n Jan Pawe\u0142 II, Encyklika Ecclesia de Eucharistia <\/em>(17.04.2003), <\/em>w:\nJan Pawe\u0142 II, Dzie\u0142a zebrane<\/em>, t. I, Krak\u00f3w 2006, s.745-777.<\/p>\n\n\n\n Katechizm\nKo\u015bcio\u0142a Katolickiego, <\/em>Pozna\u0144 1994.<\/p>\n\n\n\n Kodeks Prawa\nKanonicznego, <\/em>Pozna\u0144 1983.<\/p>\n\n\n\n Komisja\nTeologiczno \u2013 Historyczna Wielkiego Jubileuszu Roku 2000, Pe\u0142na jest Ziemia\nTwego Ducha, Panie<\/em>, Katowice 1997.<\/p>\n\n\n\n Komisja\nTeologiczno-Historyczna Wielkiego Jubileuszu Roku 2000, B\u00f3g, Ojciec\nMi\u0142osierdzia<\/em>, Katowice 1998.<\/p>\n\n\n\n Komisja Teologiczno-Historyczna Wielkiego Jubileuszu Roku 2000, Jezus\nChrystus, jedyny Zbawiciel \u015bwiata, wczoraj, dzi\u015b i na wieki<\/em>, Katowice 1996.<\/p>\n\n\n\n Kongregacja\nObrz\u0119d\u00f3w, Instrukcja \u201eEucharisticum mysterium\u201d, <\/em>w: Eucharystia w\nwypowiedziach papie\u017cy i innych dokumentach \nStolicy Apostolskiej XX<\/em>, Londyn 1987, s. 139.<\/p>\n\n\n\n Kulisz J., Eucharystia\nsakramentem Wcielenia w uj\u0119ciu Teilharda de Chardin,<\/em> w: CT 48 (1978) fasc.\nII, s. 69-77.<\/p>\n\n\n\n Lewandowski J., Eucharystia. Sakrament osoby i wsp\u00f3lnoty w nauczaniu\nPrymasa Stefana Wyszy\u0144skiego,<\/em> Warszawa 1988.<\/p>\n\n\n\n Lipniak J.M., Ekumeniczne\nusprawiedliwienie podzielonych grzesznik\u00f3w<\/em>, \u015awidnica 2006.<\/p>\n\n\n\n Lipniak J.M., \u015awiat\u0142o sakramentalnej uczty.\nEucharystia jako sakrament<\/em>, w: \u015awiat\u0142o S\u0142o\u0144ca, kt\u00f3re nie zna zachodu.\nEucharystia jako tajemnica \u015bwiat\u0142a<\/em>, red. J. M. Lipniak, \u015awidnica 2005, s.\n31-55.<\/p>\n\n\n\n Lipniak J.M., Teologiczno \u2013 dogmatyczne implikacje\n\u201eWsp\u00f3lnej Deklaracji w sprawie nauki o usprawiedliwieniu\u201d w katolickiej\nsakramentologii<\/em>, \u201eStudia Oecumenica\u201d 4(2000), s. 105-120.<\/p>\n\n\n\n Martelet G., Zmartwychwstanie,\nEucharystia, cz\u0142owiek,<\/em> Warszawa 1976.<\/p>\n\n\n\n Msza\u0142 Rzymski<\/em>,\nPozna\u0144 1986.<\/p>\n\n\n\n Napi\u00f3rkowski S. C., Wieczerza Pa\u0144ska w dialogu katolicko \u2013\nprotestanckim<\/em>, w: Eucharystia i pos\u0142annictwo<\/em>, red. L. G\u00f3rka, W.\nHryniewicz, Warszawa 1987, s. 80-96.<\/p>\n\n\n\n Napi\u00f3rkowski S.C., Duch\n\u015awi\u0119ty a Eucharystia wed\u0142ug katolicko-protestanckich uzgodnie\u0144 doktrynalnych na\ntemat Eucharystii<\/em>, \u201eZnak\u201d 29(1977), 794-803.<\/p>\n\n\n\n Napi\u00f3rkowski S.C., Eucharystia\nw doktrynalnym dialogu katolicko-protestanckim, <\/em>STNKUL 25(1976), s. 31-38.<\/p>\n\n\n\n Napi\u00f3rkowski S.C., Uzgodnienie\nGrupy z Dombes<\/em>, RTK 24(1999)2, s. 29-40.<\/p>\n\n\n\n O\u2019Collins G., Farrugia E. G., Zwi\u0119z\u0142y s\u0142ownik teologiczny<\/em>,\nKrak\u00f3w 1993.<\/p>\n\n\n\n