DOI: 10.48224\/COM-205-2019-40<\/p>\n\n\n\n
Abstract<\/strong><\/p>\n\n\n\n The article takes a position\non the recent debate on the sixth request of the Lord\u2019s Prayer \u00abet ne inducas\nnos in tentationem\u00bb. It is shown that the German translation \u00abund f\u00fchre uns\nnicht in Versuchung\u00bb (Catholic standard translation, Lutheran Bible) is\nliterally and factually correct. Behind the criticism of Pope Francis on the\nGerman translation stands a dualistic appearing view of the relationship\nbetween God and the devil, which is incompatible with biblical understanding.\nFor it is God who tests Abraham, it is God who allows the devil to try Job, it\nis God who leads Jesus into the wilderness to be tempted by the devil. With the\nsixth petition we ask God that the trials and temptations in our lives should\nnot be too difficult, that we should be able to bear them, and that God may redeem\nus from evil \u2013 so the seventh request of the Lord\u2019s Prayer.<\/p>\n\n\n\n Keywords:<\/strong>\ndoctrine of God, biblical theology,\nprayer, evil<\/p>\n\n\n\n Streszczenie<\/strong><\/p>\n\n\n\n Artyku\u0142 zajmuje stanowisko w sprawie niedawnej debaty\nna temat sz\u00f3stej pro\u015bby Modlitwy Pa\u0144skiej \u00abet ne inducas nos in tentationem<\/em>\u00bb.\nWykazano, \u017ce niemieckie t\u0142umaczenie \u00abund f\u00fchre uns nicht in<\/em> Versuchung<\/em>\u00bb\n(standardowe t\u0142umaczenie katolickie, Biblia lutera\u0144ska) jest dos\u0142ownie i\nfaktycznie poprawne. Za krytyk\u0105 papie\u017ca Franciszka na temat niemieckiego\nt\u0142umaczenia stoi dualistyczny pogl\u0105d na relacj\u0119 mi\u0119dzy Bogiem a diab\u0142em, kt\u00f3ry\njest niezgodny z rozumieniem biblijnym. Albowiem to B\u00f3g testuje Abrahama, to\nB\u00f3g pozwala diab\u0142u wypr\u00f3bowa\u0107 Hioba, to B\u00f3g prowadzi Jezusa na pustyni\u0119, aby\nby\u0142 kuszony przez diab\u0142a. W sz\u00f3stej pro\u015bbie prosimy Boga, aby pr\u00f3by i pokusy w\nnaszym \u017cyciu nie by\u0142y zbyt trudne, aby\u015bmy mogli je znie\u015b\u0107 i aby B\u00f3g nas odkupi\u0142\nod z\u0142a \u2013 tak jak to jest w si\u00f3dmej\npro\u015bbie modlitwy Pa\u0144skiej.<\/p>\n\n\n\n S\u0142owa kluczowe<\/strong>: doktryna o\nBogu, teologia biblijna, modlitwa, z\u0142o<\/p>\n\n\n\n Ojcze nasz<\/em> jest podstawow\u0105\nmodlitw\u0105, jak\u0105 Jezus nauczy\u0142 modli\u0107 si\u0119 swoich uczni\u00f3w (Mt, 6,9-13; \u0141k 11,1-4).\nDlatego te\u017c nazywa si\u0119 modlitw\u0105 Pana (Gebet des Herrn) lub Modlitw\u0105 Pa\u0144sk\u0105 (Oratio Dominica<\/em>). Sk\u0142ada si\u0119 ona z\nsiedmiu r\u00f3\u017cnych pr\u00f3\u015bb. Jako szczeg\u00f3lnie trudna odczuwana jest pro\u015bba sz\u00f3sta: \u201ei\nnie w\u00f3d\u017a nas na pokuszenie\u201d \u2013 tak t\u0142umaczy katolickie wsp\u00f3lne t\u0142umaczenie, jak\ni Biblia Lutra: \u03ba\u03b1\u1f76 \u03bc\u1f74 \u03b5\u1f30\u03c3\u03b5\u03bd\u03ad\u03b3\u03ba\u1fc3\u03c2 \u1f21\u03bc\u1fb6\u03c2 \u03b5\u1f30\u03c2 \u03c0\u03b5\u03b9\u03c1\u03b1\u03c3\u03bc\u03cc\u03bd (Mt 6, 13a)[1]<\/a>, Wulgata: et ne inducas nos in tentationem<\/em>, aCyprian z Kartaginy (oko\u0142o 200\/201-258)\ncytuje starsze uj\u0119cie: ne patieris non induci in temptationem<\/em>[2]<\/a>. <\/em>Ju\u017c Marcjon (oko\u0142o 85 – 160) rozumia\u0142 sz\u00f3st\u0105\npro\u015bb\u0119 Ojcze nasz<\/em> w sensie: \u201enie dopu\u015b\u0107, aby\u015bmy ulegli pokusie\u201d [3]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n W\n\u0141k 11,4 sz\u00f3sta pro\u015bba jest przekazana bez dope\u0142niaj\u0105cej pro\u015bby \u1f00\u03bb\u03bb\u1f70<\/em> <\/em>\u1fe5\u1fe6\u03c3\u03b1\u03b9<\/em> <\/em>\u1f21\u03bc\u1fb6\u03c2<\/em> <\/em>\u1f00\u03c0\u1f78<\/em> <\/em>\u03c4\u03bf\u1fe6<\/em> <\/em>\u03c0\u03bf\u03bd\u03b7\u03c1\u03bf\u1fe6<\/em> (Mt 6, 13b), Didache podobnie jak Mt 6,9-13 ma d\u0142u\u017csze uj\u0119cie. Ostatnia pro\u015bba\njest liczona jako si\u00f3dma, ale nale\u017cy bardzo \u015bci\u015ble do pro\u015bby sz\u00f3stej. Nowe\nkatolickie t\u0142umaczenie interpretuje pro\u015bb\u0119: \u201elecz ratuj nas przed z\u0142em\u201d\n(\u201esondern rette uns vor dem B\u00f6sen\u201d), miast jak dotychczas: \u201elecz wybaw nas od\nz\u0142ego\u201d (\u201esondern erl\u00f6se uns von dem B\u00f6sen\u201d). Tym samym odst\u0119puje od t\u0142umaczenia\nBiblii Lutra i uj\u0119cia liturgicznego Ojcze\nnasz<\/em>. W nowym modlitewniku (Gotteslob<\/em>\n2012\/2013) i w niemieckim Mszale (1975; 1988) si\u00f3dma pro\u015bba Ojcze nasz<\/em> brzmi: \u201ewybaw nas od z\u0142ego\u201d.<\/p>\n\n\n\n W sz\u00f3stej pro\u015bbie Ojcze nasz<\/em> s\u0142owem centralnym jest \u03c0\u03b5\u03b9\u03c1\u03b1\u03c3\u03bc\u03cc\u03c2<\/em>. W powszechnym\nu\u017cyciu rozumiane jest ono w sensie pr\u00f3by (Pr\u00fcfung). Hebrajskie s\u0142owo: nsh<\/em> Septuaginta t\u0142umaczy s\u0142owem: <\/em>\u03c0\u03b5\u03b9\u03c1\u03ac\u03b6\u03b5\u03b9\u03bd<\/em>, jego pierwsze znaczenie brzmi: \u201ewystawi\u0107 na pr\u00f3b\u0119\u201d [4]<\/a>.\nPierwszy raz w tym sensie \u03c0\u03b5\u03b9\u03c1\u03ac\u03b6\u03b5\u03b9\u03bd<\/em> u\u017cyte jest w opowiadaniu o zwi\u0105zaniu Izaaka: \u201eA po\ntych wydarzeniach B\u00f3g wystawi\u0142 Abrahama na pr\u00f3b\u0119\u201d (Rdz 22, 1; Septuaginta: \u03b5\u03c0\u03b5\u1f30\u03c1\u03b1\u03b6\u03b5\u03bd<\/em>; Wulgata: tentavit). <\/em>Niekanoniczna\nKsi\u0119ga Jubileuszy i rabinistyczny przekaz (Mishna Abot V, 2) rozr\u00f3\u017cniaj\u0105 dziesi\u0119\u0107\nkusze\u0144 Abrahama w tym, jako dziesi\u0105te jest kuszenie: \u015bmier\u0107 ukochanej \u017cony Sary\n(Jub 19,38), jako \u00f3sme i dziewi\u0105te: niep\u0142odno\u015b\u0107 Sary i zwi\u0105zanie Izaaka.<\/p>\n\n\n\n B\u00f3g Izraela wystawia na pr\u00f3b\u0119 nie tylko poszczeg\u00f3lne osoby, lecz i sw\u00f3j\nlud: \u201eChc\u0119 ich tak\u017ce do\u015bwiadczy\u0107, czy p\u00f3jd\u0105 za moimi rozkazami, czy te\u017c nie\u201d\n(Wj 16,4). W porannej i wieczornej \u017cydowskiej modlitwie z Talmudu Babilo\u0144skiego\njest wezwanie: \u201ePozw\u00f3l mi wytrwa\u0107 przy Twoich przykazaniach i nie wied\u017a mnie ku\nwyst\u0119pkowi ani winie, ani pokusie\u201d (Berakot 60b)[5]<\/a>.\nNa pustyni B\u00f3g wystawia\u0142 Izraela na pr\u00f3b\u0119: \u201eI k\u0142\u00f3ci\u0142 si\u0119 lud z Moj\u017ceszem m\u00f3wi\u0105c:\n\u2018Daj nam wody do picia!\u2019\u201d (Wj 17,2). Dlatego nazwano to miejsce: Massa\n(kuszenie, pr\u00f3ba) i Meriba (sp\u00f3r, k\u0142\u00f3tnia). Opr\u00f3cz: nsh<\/em> Biblia hebrajska\nu\u017cywa s\u0142owo: s\u00fbt<\/em>, np.: w 1 Kr 21,1, na dzia\u0142anie szatana: \u201ePowsta\u0142\nszatan przeciwko Izraelowi i pobudzi\u0142 Dawida, \u017ceby policzy\u0142 Izraela\u201d[6]<\/a>.\nPojawia si\u0119 ono r\u00f3wnie\u017c w opowiadaniu o Jobie[7]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Sz\u00f3sta pro\u015bba Ojcze nasz<\/em> ukazuje najwi\u0119ksz\u0105 blisko\u015b\u0107 do pro\u015bby w cytowanej ju\u017c\n\u017cydowskiej modlitwie wieczornej i porannej: \u201eNie prowad\u017a mojej stopy do gwa\u0142tu\ngrzechu, nie wied\u017a mnie do gwa\u0142tu winy, ani do gwa\u0142tu pokusy, ani do gwa\u0142tu\npod\u0142o\u015bci\u201d (Berakot 60b)[8]<\/a>.\nWi\u0119kszo\u015b\u0107 badaczy Nowego Testamentu potwierdza prawid\u0142owo\u015b\u0107 t\u0142umaczenia Mt\n6,13a: \u201ei nie w\u00f3d\u017a nas na pokuszenie\u201d[9]<\/a>.\nDyskusja toczy si\u0119 jedynie o to, czy \u03c0\u03bf\u03bd\u03b7\u03c1\u03bf\u1fe6<\/em> w si\u00f3dmej pro\u015bbie Ojcze\nnasz<\/em> jest rodzaju nijakiego (\u201ez\u0142o\u201d), czy rodzaju m\u0119skiego (\u201ez\u0142y\u201d), a wi\u0119c czy\nodnosi si\u0119 do diab\u0142a[10]<\/a>.\nJest rzecz\u0105 prawie niemo\u017cliw\u0105 oddzielenie pierwszego od drugiego, poniewa\u017c\ndiabe\u0142 uosabia moc z\u0142ego, wystawiaj\u0105c\u0105 nas na kuszenie. Dlatego przy tej\npro\u015bbie nale\u017cy m\u00f3wi\u0107 o diable i jego rozumieniu[11]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Niekt\u00f3rzy\negzegeci uwa\u017caj\u0105 za\npro\u015bb\u0119 \u03bc\u1f74<\/em> <\/em>\u03b5\u1f30\u03c3\u03b5\u03bd\u03ad\u03b3\u03ba\u1fc3\u03c2<\/em> <\/em>\u1f21\u03bc\u1fb6\u03c2<\/em> <\/em>\u03b5\u1f30\u03c2<\/em> <\/em>\u03c0\u03b5\u03b9\u03c1\u03b1\u03c3\u03bc\u03cc\u03bd<\/em> aramejski czasownik w trybie przypuszczaj\u0105cym[12]<\/a>,\nkt\u00f3ry \u201emo\u017ce dotyczy\u0107 aktywnego dzia\u0142ania, jak i pasywnego przyzwolenia\u201d[13]<\/a>.\nGrecki tekst sz\u00f3stej pro\u015bby Ojcze nasz<\/em>\nwychodzi jednak z aktywnego dzia\u0142ania Boga[14]<\/a>,\nr\u00f3wnie\u017c w dalszych wszystkich pozosta\u0142ych pro\u015bbach B\u00f3g jest zawsze tym, kt\u00f3ry\ndzia\u0142a[15]<\/a>. Czy\nlist Jakuba temu jednak nie przeczy, \u017ce cz\u0142owiek jest wiedziony przez Boga na\npokus\u0119? \u201eKto doznaje pokusy niech nie m\u00f3wi, \u017ce B\u00f3g go kusi (\u03c0\u03b5\u03b9\u03c1\u03ac\u03b6\u03bf\u03bc\u03b1\u03b9<\/em>). B\u00f3g bowiem ani nie podlega pokusie ku z\u0142emu, ani te\u017c nikogo nie kusi (\u03c0\u03b5\u03b9\u03c1\u03ac\u03b6\u03b5\u03b9<\/em> <\/em>\u03b4\u1f72<\/em> <\/em>\u03b1\u1f50\u03c4\u1f78\u03c2<\/em> <\/em>\u03bf\u1f50\u03b4\u03ad\u03bd\u03b1<\/em>). To w\u0142asna po\u017c\u0105dliwo\u015b\u0107 wystawia na pokus\u0119 i n\u0119ci\nka\u017cdego\u201d (Jk 1,13n)[16]<\/a>. Mk\n6,13a-b zupe\u0142nie co\u015b innego ma na uwadze ni\u017c kuszenie przez nasz\u0105 po\u017c\u0105dliwo\u015b\u0107[17]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n W prawie dwutysi\u0119cznej historii\ninterpretacji Oratio Dominica<\/em> zosta\u0142y\nprzedstawione jej rozmaite wersje[18]<\/a>.\nAugustyn (354 – 430) dyskutuje z cytowanym przez Cypriana \u0142aci\u0144skim uj\u0119ciem\npro\u015bby, jak i uj\u0119ciem b\u0119d\u0105cym bli\u017cej tekstu greckiego (ne inducas nos in temptationem<\/em>), przyj\u0119tym przez Wulgat\u0119 w formie\nlekko zmodyfikowanej[19]<\/a>. W\nprzypadku samej pokusy Augustyn rozr\u00f3\u017cnia mi\u0119dzy pokusami niepochodz\u0105cymi od\nBoga, np. z w\u0142asnych po\u017c\u0105dliwo\u015bci, oraz pr\u00f3bami w wierze wywo\u0142ywanymi przez\nBoga.<\/p>\n\n\n\n Wypracowano te\u017c\ninterpretacj\u0119 Mt 6,13a w duchu czas\u00f3w ostatecznych. \u03a0\u03b5\u03b9\u03c1\u03b1\u03c3\u03bc\u03cc\u03c2<\/em> nale\u017cy rozumie\u0107\njako do\u015bwiadczenie czas\u00f3w ostatecznych, jak to opisuje Ap 3,10: \u201ei ja ci\u0119\nzachowam od godziny pro\u015bby (\u1f65\u03c1\u03b1\u03c2<\/em> <\/em>\u03c4\u03bf\u1fe6<\/em> <\/em>\u03c0\u03b5\u03b9\u03c1\u03b1\u03c3\u03bc\u03bf\u1fe6<\/em>), kt\u00f3ra ma przyj\u015b\u0107 na ca\u0142y obszar zamieszkany, by\nwypr\u00f3bowa\u0107 (\u03c0\u03b5\u03b9\u03c1\u03ac\u03c3\u03b1\u03b9<\/em>) tych, co mieszkaj\u0105 na ziemi\u201d. Paralele \u017cydowskie temu jednak przecz\u0105[20]<\/a>.\nPro\u015bb\u0119 Ojcze nasz<\/em> nie nale\u017cy rozumie\u0107\napokaliptycznie, lecz radykalnie eschatologicznie, chodzi bowiem o wierno\u015b\u0107 w\nna\u015bladowaniu[21]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Sporn\u0105 pro\u015bb\u0119\nnale\u017cy rozumie\u0107 w kontek\u015bcie pokus, na jakie Jezus zosta\u0142 wystawiony[22]<\/a>.\nGdy\u017c i Jezus, podobny do nas we wszystkim opr\u00f3cz grzechu, by\u0142 poddany pokusom:\n\u201eNie takiego bowiem mamy arcykap\u0142ana, kt\u00f3ry by nie m\u00f3g\u0142 wsp\u00f3\u0142czu\u0107 naszym\ns\u0142abo\u015bciom, lecz do\u015bwiadczonego (\u03c0\u03b5\u03c0\u03b5\u03b9\u03c1\u03b1\u03c3\u03bc\u03ad\u03bd\u03bf\u03bd<\/em>) we wszystkim na nasze podobie\u0144stwo, z wyj\u0105tkiem\ngrzechu\u201d (Hbr 4,15). \u201eW czym bowiem sam cierpia\u0142 b\u0119d\u0105c do\u015bwiadczany (\u03c0\u03b5\u03b9\u03c1\u03b1\u03c3\u03b8\u03b5\u03af\u03c2<\/em>), w tym mo\u017ce przyj\u015b\u0107 z pomoc\u0105 tym, kt\u00f3rzy s\u0105 poddani pr\u00f3bom (\u03c0\u03b5\u03b9\u03c1\u03b1\u03b6\u03bf\u03bc\u03ad\u03bd\u03bf\u03b9\u03c2<\/em>)\u201d (Hbr 2,18) [23]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Jak\nJezus wiedziony jest na pokuszenie? Kto bierze w tym udzia\u0142? Mt 4,1-11 (por. Mk\n1, 12n; \u0141k 4, 1-2) opowiada, \u017ce Jezus przez Ducha (\u03c0\u03bd\u03b5\u03cd\u03bc\u03b1<\/em>) zosta\u0142\nwyprowadzony na pustyni\u0119, aby tam by\u0142 kuszony (\u03c0\u03b5\u03b9\u03c1\u03b1\u03c3\u03b8\u1fc6\u03bd\u03b1\u03b9<\/em>) przez\ndiab\u0142a (\u03b4\u03b9\u03b1\u03b2\u03cc\u03bb\u03bf\u03c2<\/em>) [24]<\/a>. Kuszenie\nJezusa nale\u017cy do planu Bo\u017cego zbawienia. W ogrodzie Getsemani Jezus prze\u017cywa\nwewn\u0119trzn\u0105 pokus\u0119 . Zwraca si\u0119 do Piotra, jak i do obu syn\u00f3w Zebedeusza, Jakuba\ni Jana, z ostrze\u017ceniem: \u201eCzuwajcie i m\u00f3dlcie si\u0119, aby\u015bcie nie ulegli pokusie (\u1f35\u03bd\u03b1<\/em> <\/em>\u03bc\u1f74<\/em> <\/em>\u03b5\u1f30\u03c3\u03ad\u03bb\u03b8\u03b7\u03c4\u03b5<\/em> <\/em>\u03b5\u1f30\u03c2<\/em> <\/em>\u03c0\u03b5\u03b9\u03c1\u03b1\u03c3\u03bc\u03cc\u03bd<\/em>); duch wprawdzie ochoczy, ale cia\u0142o s\u0142abe\u201d (Mt\n26,41). W obu przypadkach chodzi o zagro\u017cenie wierno\u015bci Bogu. Jak pustynia, tak\ni ogr\u00f3d Getsemani, w kt\u00f3rym Jezus si\u0119 modli, jest miejscem pokusy[25]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Kiedy\negzegeci nas zapewniaj\u0105, \u017ce t\u0142umaczenie \u201ei nie w\u00f3d\u017a nas na pokuszenie\u201d jest\npoprawne pod wzgl\u0119dem s\u0142ownictwa i sensu, papie\u017c Franciszek twierdzi w jednej z\naudycji we w\u0142oskiej telewizji, \u017ce nie jest to \u201e\u017cadne dobre t\u0142umaczenie\u201d[26]<\/a>.\nLepszym jest \u201ei nie dopu\u015b\u0107, aby\u015bmy ulegli pokusie\u201d. Tym samym po\u015brednio\nFranciszek stwierdza, \u017ce t\u0142umaczenie Wulgaty uchodz\u0105ce za autentyczne (et ne inducas nos in tentationem<\/em>), nie jest \u201e\u017cadnym dobrym\nt\u0142umaczeniem\u201d[27]<\/a>.\nDla papie\u017ca jest oczywistym, \u017ce B\u00f3g nie wiedzie nas na pokuszenie, raczej jest to\ndzie\u0142em diab\u0142a. \u201eOjciec czego\u015b takiego nie czyni; Ojciec pomaga od razu\npowsta\u0107. Tym, kto wiedzie ci\u0119 na pokuszenie, jest szatan\u201d[28]<\/a>.\nBiskupi niemieccy wyrazili ch\u0119\u0107 zachowania \u201ei nie w\u00f3d\u017a nas na pokuszenie\u201d, ze\nwzgl\u0119d\u00f3w filologicznych, teologicznych i liturgicznych, \u201enie ma potrzeby\n\u017cadnego nowego t\u0142umaczenia\u201d[29]<\/a>.\nR\u00f3wnie\u017c Ko\u015bci\u00f3\u0142 protestancki w Niemczech broni t\u0142umaczenia sz\u00f3stej pro\u015bby Ojcze nasz<\/em>, kieruj\u0105cej si\u0119 tekstem\nLutra: \u201evnd f\u00fcre vns nicht in versuchung<\/em>\u201d.<\/p>\n\n\n\n Okazj\u0105 papieskiej krytyki w niemieckim uj\u0119ciu sz\u00f3stej\npro\u015bby Ojcze nasz<\/em> by\u0142a zmiana\nprzeprowadzona w t\u0142umaczeniu francuskim. Do tej pory pro\u015bba brzmia\u0142a: \u201ene\nnous soumets pas \u00e0 la tentation<\/em>\u201d (nie poddaj nas kuszeniu), a teraz brzmi:\n\u201eet ne nous laisse pas entrer en tentation<\/em>\u201d (i nie pozw\u00f3l nam ulec\npokusie). Takie uj\u0119cie jest w j\u0119zyku hiszpa\u0144skim (\u201ene nos dejes caer en la\ntentacion<\/em>\u201c), i portugalskim (\u201eno nos dexes cair em tenta\u00e7ao<\/em>\u201d).\nWkr\u00f3tce ma by\u0107 te\u017c wprowadzone w j\u0119zyku w\u0142oskim.<\/p>\n\n\n\n W j\u0119zyku angielskim w niekt\u00f3rych\nko\u015bcio\u0142ach, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do Ap 3, 10, eksperymentuje si\u0119 z uj\u0119ciem \u201esave us from the time of trial<\/em>\u201d (i bro\u0144 nas\nprzed godzin\u0105 s\u0105du), zamiast: \u201eand lead us not into temptation<\/em>\u201d. W\nzwi\u0105zku z tym Thomas S\u00f6ding, badacz Nowego Testamentu, pisze: \u201eTe uj\u0119cia nie s\u0105\nt\u0142umaczeniami. One kr\u0105\u017c\u0105 wok\u00f3\u0142 pro\u015bby, ale jej nie dotykaj\u0105\u201d[30]<\/a>. One\nlekcewa\u017c\u0105 Ojcze nasz<\/em>[31]<\/a>,\nbanalizuj\u0105 Modlitw\u0119 Pa\u0144sk\u0105[32]<\/a>.\nB\u0142\u0119dne s\u0105 t\u0142umaczenia \u201ezachowaj nas od pokuszenia\u201d, lub \u201enie opu\u015b\u0107 nas w\npokusie\u201d, poniewa\u017c zostaje w nich zerwana \u0142\u0105czno\u015b\u0107 Boga i pokusy. B\u00f3g nie\npowinien mie\u0107 nic wsp\u00f3lnego z pokus\u0105.<\/p>\n\n\n\n Tak te\u017c rozstrzyga Franciszek\nopowiadaj\u0105c si\u0119 za t\u0142umaczeniem \u201ei nie pozw\u00f3l, aby\u015bmy ulegli pokusie\u201d. Przez to\njednak nie zachowuje kompleksowo\u015bci obrazu Boga w Starym i Nowym Testamencie[33]<\/a>.\nCo przez to zyskuje? Przecie\u017c w dalszym ci\u0105gu pozostaje B\u00f3g pozwalaj\u0105cy diab\u0142u,\naby nas kusi\u0142[34]<\/a>.\nKiedy papie\u017c m\u00f3wi, \u017ce diabe\u0142 jest czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c \u201emitem, reprezentacj\u0105,\nsymbolem, wyra\u017ceniem j\u0119zykowym, czy ide\u0105\u201d[35]<\/a>,\n\u017ce nie jest \u017cadn\u0105 \u201erozmyt\u0105 rzecz\u0105\u201d[36]<\/a>,\nlecz realn\u0105 moc\u0105, to brzmi to bardzo po katolicku, tak r\u00f3wnie\u017c nauczali Jan\nPawe\u0142 II (1978-2005) i Benedykt XVI (2005-2013). Franciszek czyni z diab\u0142a\nprzeciwnika r\u00f3wnego Bogu, wsz\u0119dzie \u2013 w \u015bwiecie i w Ko\u015bciele \u2013 wprowadzaj\u0105cego\nsw\u00f3j zam\u0119t, zak\u0142adaj\u0105cego swoje sid\u0142a. Chrze\u015bcija\u0144skie \u017cycie traktuje papie\u017c\njako ci\u0105g\u0142\u0105 walk\u0119 przeciw diab\u0142u.<\/p>\n\n\n\n R\u00f3wnie\u017c za skandale nadu\u017cy\u0107,\nwstrz\u0105saj\u0105ce dzisiaj Ko\u015bcio\u0142em katolickim a\u017c po same fundamenty, papie\u017c\nFranciszek czyni odpowiedzialnym szatana. W tych czasach \u201ewyst\u0105pi\u0142 wielki\noskar\u017cyciel przeciw biskupom\u201d, aby ods\u0142oni\u0107 grzechy, \u201eaby ka\u017cdy m\u00f3g\u0142 je widzie\u0107,\nale przede wszystkim, aby szokowa\u0107 lud skandalami\u201d[37]<\/a>.\nKo\u015bci\u00f3\u0142 \u201emusi by\u0107 zachowany przed atakami z\u0142ego, wielkiego oskar\u017cyciela i\njednocze\u015bnie musi by\u0107 coraz bardziej \u015bwiadom swoich grzech\u00f3w, b\u0142\u0119d\u00f3w,\npope\u0142nionych w tera\u017aniejszo\u015bci i przesz\u0142o\u015bci nadu\u017cy\u0107\u201d[38]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n W walce przeciw diab\u0142u papie\u017c Franciszek\npoleca modlitw\u0119 za wstawiennictwem archanio\u0142a Micha\u0142a (Ap 12,7-9): \u201eMichale Archaniele, bro\u0144 nas w walce. Przeciw niegodziwo\u015bci i zasadzkom\nz\u0142ego ducha b\u0105d\u017a nam obron\u0105\u201d[39]<\/a>. W\npi\u015bmie skierowanym do ludu Bo\u017cego (20 sierpnia 2018) z powodu nadu\u017cy\u0107 w Ko\u015bciele\nkatolickim papie\u017c zaklina wiernych do walki z diab\u0142em. Jako or\u0119\u017c w walce\npoleca: pokut\u0119, post i modlitw\u0119[40]<\/a>. W\nobecnej sytuacji mo\u017cna ulec pokusie stracenia zaufania do Ko\u015bcio\u0142a, mie\u0107\nw\u0105tpliwo\u015bci co do wiary. Miast zobowi\u0105za\u0107 biskup\u00f3w, kt\u00f3rzy zawiedli, do\nmodlitwy, to papie\u017c Franciszek daje dobre rady wiernym, w jaki spos\u00f3b mog\u0105 si\u0119\nprzeciwstawi\u0107 dzia\u0142aniu diab\u0142a.<\/p>\n\n\n\n Pr\u00f3ba\nwyja\u015bnienia nadmiernej retoryki papieskiej dotycz\u0105cej diab\u0142a jego jezuickim duchem\nnie jest przekonuj\u0105ca[41]<\/a>,\ngdy\u017c Franciszek wyra\u017anie przekracza przedstawienie \u201edw\u00f3ch chor\u0105gwi\u201d, wzgl\u0119dnie:\ndw\u00f3ch oboz\u00f3w ukazanych przez Ignacego Loyol\u0119 (1491-1556)[42]<\/a>.\nMowa Franciszka o Bogu i diable ma dualistyczny wymiar: diabe\u0142 jest szkicowany\njako niezale\u017cna ciemna, przeciwna Bogu moc, aby ukaza\u0107 kochanego Ojca w niebie\njako pomoc w potrzebie w jeszcze bardziej jasnym \u015bwietle. Protestancka teolo\u017cka\nIzolda Karle m\u00f3wi o dualizmie, kt\u00f3ry nie jest do pogodzenia z biblijnym\nmonoteizmem[43]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Kt\u00f3\u017c inny jak B\u00f3g kaza\u0142 Abrahamowi\nzwi\u0105za\u0107 Izaaka, syna obietnicy (Rdz 22)? Kt\u00f3\u017c inny jak sam B\u00f3g wystawi\u0142 na pustyni\nIzraela na pr\u00f3b\u0119 (Pwt 8,2; Wj 20,20, kto udzieli\u0142 wolno\u015bci diab\u0142u, aby\nsprawdzi\u0107 boja\u017a\u0144 Bo\u017c\u0105 Joba (Job 1,6-12)? Kt\u00f3\u017c inny jak B\u00f3g, Jezusa, kt\u00f3ry\nnazywa\u0142 Go swoim Ojcem, zaprowadzi\u0142 na pustyni\u0119, miejsce kuszenia (Mt 4,1; Mk\n1,12; \u0141k 4,1) i tam zezwoli\u0142 na kuszenie przez diab\u0142a? I kt\u00f3\u017c inny ostatecznie\njak nie B\u00f3g da\u0142 do picia swemu Synowi kielich cierpienia (Mt 20,22; \u0141k 22,42)? Przeciw\ndualizmowi Boga i diab\u0142a wypowiada si\u0119 nie tylko opowiadanie o Jobie: diabe\u0142\nnie pojawia si\u0119 w nim jako samodzielna, skierowana przeciw Bogu si\u0142a. W swoim\ndzia\u0142aniu pozostaje on w zale\u017cno\u015bci od Boga, wyznaczaj\u0105cego mu granice dzia\u0142ania,\nna \u017cycie Joba nie mo\u017ce \u201epodnie\u015b\u0107 r\u0119ki\u201d (Job 1, 12). Przeciw dualizmowi Boga i\ndiab\u0142a przemawiaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c kuszenia Jezusa.<\/p>\n\n\n\n Sz\u00f3sta pro\u015bba Ojcze nasz<\/em> jest przede wszystkim pytaniem o nasz obraz Boga.\nNigdzie Biblia nie zwalnia Boga z Jego odpowiedzialno\u015bci za kuszenie, tak w\nStarym jak i Nowym Testamencie. B\u00f3g nie jest moc\u0105 prowadz\u0105c\u0105 do z\u0142a, jest\ndo\u015bwiadczany jako B\u00f3g \u2013 prowadz\u0105cy bezpo\u015brednio, lub po\u015brednio \u2013 do kuszenia[44]<\/a>.\nW kuszeniach bierze udzia\u0142, w biblijnym rozumieniu, kilku aktor\u00f3w: B\u00f3g, wiod\u0105cy\nnas na pokuszenie, lub wystawiaj\u0105cy nas na pr\u00f3b\u0119, szatan, obdarzony przez Boga\nwolno\u015bci\u0105 kuszenia cz\u0142owieka. A \u017ce wielu ma trudno\u015bci z sz\u00f3st\u0105 pro\u015bb\u0105 Ojcze nasz<\/em> to wynika z tego, \u017ce nie widz\u0105\nr\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy \u201ewodzeniem na pokuszenie\u201d i \u201ekuszeniem\u201d.<\/p>\n\n\n\n Patrz\u0105c na paradygmaty Starego\nTestamentu rozr\u00f3\u017cniono: wystawienie na pr\u00f3b\u0119, kuszenie i dojrzewanie, przy czym\ncz\u0142owiek sprawiedliwy nie jest grzesznikiem, wiedzionym na pokuszenie[45]<\/a>.\nPrzyk\u0142adem wystawienia na pr\u00f3b\u0119 jest Abraham, kuszenia przez szatana \u2013 Job.\nDojrzewanie jest \u2013 biblijnie rozumiane \u2013 kuszeniem prowadz\u0105cym do umocnienia w\nwierze, w tym sensie cz\u0142owiek modl\u0105cy si\u0119 mo\u017ce nawet prosi\u0107, aby B\u00f3g go\nwypr\u00f3bowa\u0142, wybada\u0142 jego nerki i serce (zob. Ps 26, 2; 139, 23).<\/p>\n\n\n\n Sz\u00f3sta pro\u015bba nie ma na uwadze pr\u00f3by\nmoralnej, nie chodzi w niej o dojrzewanie, raczej o kuszenie takie, jakie Jezus\nprze\u017cy\u0142 na pustyni i p\u00f3\u017aniej oraz na jakie zostali wystawieni Jego uczniowie[46]<\/a>.\nDlatego b\u0142\u0119dem by\u0142oby \u03c0\u03b5\u03b9\u03c1\u03b1\u03c3\u03bc\u03cc\u03c2<\/em>, w Mt 6, 13a t\u0142umaczy\u0107 jako \u201epr\u00f3ba\u201d [47]<\/a>.\nChodzi o kuszenie, w kt\u00f3rym z\u0142o i k\u0142amstwo maj\u0105 tak\u0105 moc, \u017ce jeste\u015bmy kuszeni,\naby straci\u0107 nasze zaufanie do Boga i na koniec nasz\u0105 wiar\u0119. \u0141aska mo\u017ce zosta\u0107,\njak to pokazuj\u0105 po cz\u0119\u015bci piekielne pokusy prze\u017cywane przez niekt\u00f3rych\n\u015bwi\u0119tych, zaciemniona[48]<\/a>.\nB\u00f3g, prze\u017cywany wcze\u015bniej jako pe\u0142en blisko\u015bci, mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 Bogiem\nmilcz\u0105cym[49]<\/a>.\nStoi to w wyra\u017anym przeciwie\u0144stwie do obrazu Boga delikatnego, czu\u0142ego,\nprzekazywanego dzisiaj na r\u00f3\u017cny spos\u00f3b w kazaniach, nabo\u017ce\u0144stwach i katechezie.\nIstnieje co\u015b takiego, co mo\u017cna nazwa\u0107: ciemnymi stronami Boga[50]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n W sz\u00f3stej pro\u015bbie Ojcze nasz<\/em> chodzi o wypr\u00f3bowanie naszej wolno\u015bci. Pro\u015bby tej nie\nmo\u017cna zrozumie\u0107 bez realno\u015bci z\u0142a, kt\u00f3re wesz\u0142o w \u015bwiat przez cz\u0142owieka oraz\nmo\u017cliwo\u015bci kuszenia cz\u0142owieka[51]<\/a>.\nJe\u015bli w wolnym t\u0142umaczeniu chcieliby\u015bmy os\u0142abi\u0107 pro\u015bb\u0119, to pozosta\u0142aby jedynie\nodpowiedzialno\u015b\u0107 Boga za to, \u017ce jeste\u015bmy kuszeni. \u201eAlternatyw\u0105 by\u0142by ukryty lub\nmanifestowany dualizm Boga i z\u0142ych mocy, lub Boga i stworzenia\u201d[52]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Ojcze\nnasz<\/em>\nnie wyja\u015bnia dlaczego istnieje z\u0142o, kuszenia i pr\u00f3ba wiary, tak samo jak nie\nwyja\u015bnia dlaczego jest niesprawiedliwo\u015b\u0107, wina i n\u0119dza[53]<\/a>. Ojcze nasz<\/em> nie jest racjonaln\u0105 teodyce\u0105,\nlecz modlitw\u0105. Kiedy odmawiamy Ojcze nasz<\/em>,\nczynimy to w nadziei, \u017ce B\u00f3g, kiedy b\u0119dziemy poddani pr\u00f3bie lub wiedzeni na kuszenie,\nnie pozwoli na wi\u0119cej ni\u017c mo\u017cemy to znie\u015b\u0107. Tak\u0105 nadziej\u0119 wyra\u017caj\u0105 s\u0142owa\nAposto\u0142a Paw\u0142a: \u201ePokusa nie nawiedzi\u0142a was wi\u0119ksza od tej, kt\u00f3ra zwyk\u0142a\nnawiedza\u0107 ludzi. Wierny jest B\u00f3g i nie dozwoli was kusi\u0107 ponad to, co\npotraficie znie\u015b\u0107, lecz zsy\u0142aj\u0105c pokuj\u0119, r\u00f3wnocze\u015bnie wska\u017ce spos\u00f3b jej pokonania,\naby\u015bmy mogli przetrwa\u0107\u201d (1 Kor 10,13).<\/p>\n\n\n\n W tym sensie rozumia\u0142 sz\u00f3st\u0105 pro\u015bb\u0119\nHieronim (347-420): \u201ene inducas nos in temptationem quam ferre non\npossumus\u201c (i nie wied\u017a nas na pokuszenie, kt\u00f3rego nie potrafimy znie\u015b\u0107<\/em>)[54]<\/a>.\nSyryjska liturgia Jakuba ka\u017ce kap\u0142anowi na zako\u0144czenie Ojcze nasz<\/em> modli\u0107 si\u0119: \u201eTak Panie, nasz Bo\u017ce, nie wied\u017a\nnas na pokuszenie, kt\u00f3rego nie jeste\u015bmy w stanie znie\u015b\u0107, lecz razem z pokus\u0105\ndaj wyj\u015bcie, by\u015bmy mogli si\u0119 osta\u0107 i wybaw nas od z\u0142ego\u201d[55]<\/a>.\nW czasie pokusy, mamy nadziej\u0119, B\u00f3g dochowa swych obietnic i wierno\u015bci. \u201eWie\nPan, jak pobo\u017cnych wyrwa\u0107 z do\u015bwiadczenia\u201d (2 P 2, 9). Kiedy odmawiamy Ojcze nasz<\/em>, to prosimy, aby do\u015bwiadczenia i pokusy w\nnaszym \u017cyciu nie by\u0142y zbyt ci\u0119\u017ckie i aby B\u00f3g raczy\u0142 nas wybawi\u0107 od z\u0142ego (2 Tm\n4, 18) [56]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Przet\u0142umaczy\u0142\nz niemieckiego ks. Jerzy Machnacz<\/em><\/p>\n\n\n\n Nota o Autorze:<\/strong> Helmut Hoping, urodzony\nw 1956 roku w Meppen w Niemczech. Diakon Ko\u015bcio\u0142a Rzymskokatolickiego, \u017conaty,\nojciec dw\u00f3jki dzieci. W latach 1976-1982 studiowa\u0142 filozofi\u0119, teologi\u0119 i\npedagogik\u0119 na Westf\u00e4lische Wilhelms-Universit\u00e4t w M\u00fcnster. W roku 1989 obroni\u0142\nz wyr\u00f3\u017cnieniem rozpraw\u0119 doktorsk\u0105, za kt\u00f3r\u0105 otrzyma\u0142 nagrod\u0119 Karla Rahnera.\nHabilitowa\u0142 si\u0119 w roku 1995. Obecnie jest profesorem dogmatyki i liturgiki na\nUniwersytecie Alberta Ludwiga we Fryburgu Bryzgowijskim. E-mail: helmut.hoping@ Bibliografia:\n<\/strong><\/p>\n\n\n\n Aland\nK., Synopsis Quattuor Evangeliorum<\/em>, Stuttgart 1996.<\/p>\n\n\n\n Augustinus,\nDe sermone Domini in monte.<\/em><\/p>\n\n\n\n Augustinus,\nDe dono perseverantiae <\/em>VI, 12.<\/p>\n\n\n\n Backhaus\nK., Der Hebr\u00e4erbrief<\/em>, Regensburg 2009.<\/p>\n\n\n\n Bavon F., Das Evangelium nach\nLukas (\u0141k 9, 51 \u2013 14, 35)<\/em>, Z\u00fcrich-D\u00fcsseldorf-Neukirchen\/Vluyn 1996.<\/p>\n\n\n\n Berges\nU., Die<\/em> dunklen Seiten des guten Gottes. Zu Ambiguit\u00e4ten im\nGottesbild JHWHs aus religions- und theologiegeschichtlicher<\/em> Perspektive<\/em>,\nPaderborn-M\u00fcnchen-Wien-Z\u00fcrich 2013.<\/p>\n\n\n\n Cyprian\nvon Karthago, De dominica oratione<\/em>. <\/p>\n\n\n\n Cyprian\nvon Karthago, De oratione Dominica<\/em>.<\/p>\n\n\n\n Dietrich\nW., Link C., Allmacht und Ohnmacht<\/em>,\nNeukirchen\/Vluyn 2007.<\/p>\n\n\n\n Dietrich\nW., Link C., Die dunklen Seiten Gottes<\/em>, Bd. 1: Willk\u00fcr und Gewalt, <\/em>Neukirchen\/Vluyn\n1995.<\/p>\n\n\n\n Flasch\nK., Der Teufel und seine Engel. Die neue Biographie<\/em>, M\u00fcnchen 2016.<\/em><\/p>\n\n\n\n Frankem\u00f6lle H., Vater unser \u2013\nAwinu. Das Gebet der Juden und Christen<\/em>, Paderborn \u2013 Leipzig 2012.<\/p>\n\n\n\n Franziskus,\nPredigt am 11. September 2018 in Domus Sancta Marthae.<\/em><\/p>\n\n\n\n Franziskus,\nPredigt am 29. September 2018 in Domus Sanctae Marthae<\/em>.<\/p>\n\n\n\n Franziskus,\nSchreiben an das Volk Gottes (20. August 2018).<\/em><\/p>\n\n\n\n Frevel\nC., Der Reiz der Versuchung. Anmerkungen eines Alttestamentlers zur\nVersuchungsbitte im Vaterunser<\/em>, w: Thomas S\u00f6ding (Wyd.), F\u00fchre uns nicht\nin Versuchung. Das Vaterunser in der Diskussion<\/em>, Freiburg \u2013 Basel \u2013 Wien\n2018, s. 29\u201347.<\/p>\n\n\n\n Gielen\nM., \u201eUnd f\u00fchre uns nicht in Versuchung\u201c. Die 6. Vater-Unser-Bitte \u2013 eine\nAnfechtung f\u00fcr das biblische Gottesbild<\/em>, \u201eZeitschrift f\u00fcr Neutestamentliche\nWissenschaft\u201c 89(1998), s. 201\u2013216.<\/p>\n\n\n\n Ignatius\nvon Loyola, Geistliche \u00dcbungen<\/em>, W\u00fcrzburg 1998.<\/p>\n\n\n\n Jenni\nE., Kausativ und Funktionsgef\u00fcge. Sprachliche Bemerkungen zur Bitte \u201eF\u00fchre\nuns nicht in Versuchung\u201c<\/em>, \u201eTheologische Zeitschrift\u201c 48 (1992), s. 77\u201388.<\/p>\n\n\n\n Karle\nI., Beten in der Gotteskrise. Die seelsorgliche Kraft des Vaterunsers<\/em>,\nw: Thomas S\u00f6ding (Wyd.), F\u00fchre uns nicht in Versuchung. Das Vaterunser in\nder Diskussion<\/em>, Freiburg \u2013 Basel \u2013 Wien 2018, s. 151\u2013170.<\/p>\n\n\n\n Kaube\nJ., Heilige Einfalt. Papst Franziskus m\u00f6chte das Vaterunser umtexten lassen<\/em>,\nF.A.Z vom 9. Dezember 2017.<\/p>\n\n\n\n Knop\nJ., Gottverlassen. Wider die Verharmlosung und Banalisierung des Vaterunser<\/em>,\nw: Thomas S\u00f6ding (Wyd.), F\u00fchre uns nicht in Versuchung. Das Vaterunser in\nder Diskussion<\/em>, Freiburg \u2013 Basel \u2013 Wien 2018, s. 97\u2013110.<\/p>\n\n\n\n Knop\nJ., Vater, f\u00fchre uns nicht in Versuchung? Dogmatische Implikationen einer\nschwierigen Vaterunser-Bitte<\/em>, \u201eTheologie und Philosophie\u201c 87 (2012), s.\n376\u2013395.<\/p>\n\n\n\n Lohfink G., Das Vaterunser,\nneu ausgelegt<\/em>, Stuttgart 2013.<\/p>\n\n\n\n Lohse E., Vater unser. Das\nGebet der<\/em> Christen<\/em>, Darmstadt 2009.<\/p>\n\n\n\n Luz U., Das Evangelium nach\nMatth\u00e4us (Mt 1\u20137)<\/em>, Z\u00fcrich \u2013 D\u00fcsseldorf \u2013 Neukirchen\/Vluyn 2002.<\/p>\n\n\n\n Mertes\nK., Vernunft des Herzens. Der Papst, der Teufel und die Unterscheidung der\nGeister<\/em>, w: Helmut Hoping, \u201eStimmen der Zeit\u201c 143 (2018), s. 166\u2013172.<\/p>\n\n\n\n Navon M., S\u00f6ding T., Gemeinsam\nBeten. Ein j\u00fcdisch-christliche Exegese des Vaterunsers<\/em>, Freiburg-Basel-Wien\n2018. <\/p>\n\n\n\n Philonenko\nM., Das Vater unser. Vom Gebet Jesu zum Gebet der J\u00fcnger<\/em>, T\u00fcbingen 2002.<\/p>\n\n\n\n Ratzinger\nJ., Jesus von Nazareth I: Von der Taufe im Jordan bis zur Verkl\u00e4rung<\/em>,\nFreiburg \u2013 Basel \u2013 Wien 2013. <\/p>\n\n\n\n S\u00f6ding\nT., Vaterunser und Versuchung<\/em>, \u201eChrist in der Gegenwart\u201c 59 (2017), s.\n365\u2013366.<\/p>\n\n\n\n Strasser\nP., Dunkle Gnade. Willk\u00fcr und Wohlwollen<\/em>, M\u00fcnchen 2007.<\/p>\n\n\n\n Tertullian,\nDe oratione<\/em>. <\/p>\n\n\n\n Vorholt\nR., Versuchung von Anfang bis Ende. Jesus im Ringen um die Wahrheit der\nGottessohnschaft<\/em>, w: Thomas S\u00f6ding (Wyd.), F\u00fchre uns nicht in\nVersuchung. Das Vaterunser in der Diskussion<\/em>, Freiburg \u2013 Basel \u2013 Wien 2018,\ns. 49\u201362.<\/p>\n\n\n\n Werbick J., Vater unser.<\/em>
\ntheol.uni-freiburg.de<\/a><\/p>\n\n\n\n